Τρεις προβολές του «Club Kid», δύο του «The Debut», σε τρεις διαφορετικές χώρες (οι δύο, στη Ρώμη που βρισκόμαστε τώρα): Διαφορετικές αίθουσες, διαφορετικά κοινά, μια αντίδραση που επαναλαμβάνεται· όταν εμφανίζεται ο Eldar Isgandarov, κάτι αλλάζει στο χώρο. Γνώριμο μοτίβο: Μερικές φορές το γέλιο προηγείται ακόμη και της ατάκας του. Οι θεατές έχουν ήδη αναγνωρίσει αυτό το παράξενα ανεξιχνίαστο πρόσωπο και περιμένουν τι θα ξεστομίσει. Εκείνος, πάλι, δεν δείχνει να συμμερίζεται την ανυπομονησία τους. Και αυτή ακριβώς είναι η μισή του επιτυχία.
Γεννημένος στο Μπακού, μεγαλωμένος στην Ολλανδία και στο Βέλγιο, ο Isgandarov βρέθηκε στις Ηνωμένες Πολιτείες για σπουδές στο Savannah College of Art and Design, από όπου αποφοίτησε το 2024 στις παραστατικές τέχνες. Είναι εγγονός του Αζέρου ηθοποιού και σκηνοθέτη Shahmar Alakbarov, αλλά η οικογενειακή σχέση με τον κινηματογράφο δεν τον κάνει αυτομάτος «nepo-kid». Σε συνέντευξή του στο Hafiz Times περιέγραψε πώς, επιστρέφοντας στο Μπακού μετά την αποφοίτησή του, σκέφτηκε να μείνει εκεί και να αναζητήσει μια δουλειά γραφείου. Η πρόταση να συμμετάσχει στη μουσική κωμωδία του Τζέσι Άιζενμπεργκ τού έδωσε τον λόγο να διατηρήσει τις επαφές του με την Αμερική.
Είχαν προηγηθεί λίγα πράγματα: μικρού μήκους ταινίες και θεατρικές παραγωγές, με παραγωγές όπως τα «Sweeney Todd» και «Dance Nation» να εμφανίζονται στο βιογραφικό του. Μια διαδρομή εκπαίδευσης και δοκιμών, πριν από τις δύο κινηματογραφικές εμφανίσεις που κάνουν τώρα το όνομά του να αξίζει την προσοχή μας.
Στο «The Debut» του Άιζενμπεργκ υποδύεται τον Piotr, τον βοηθό του σκηνοθέτη στον θεατρικό θίασο, το παιδί για όλες τις δουλειές, εκείνον που πρέπει να διευκολύνει τους πάντες και, κυρίως, να αποδέχεται τη «σπουδαιότητά» τους στον κόσμο των ερασιτεχνών. Γύρω του ξεχειλίζει η καλλιτεχνική αγωνία, η αυταρέσκεια και η βεβαιότητα ότι κάθε μικρή απόφαση έχει ιστορική σημασία. Εκείνος αντιμετωπίζει όλο αυτό το διογκωμένο αίσθημα αποστολής με μια αφοπλιστική προθυμία. Το γέλιο όμως βγαίνει στο ότι δεν φαίνεται να κρίνει κανέναν και στο ότι δεν «κλείνει το μάτι στον θεατή» για να επιβεβαιώσει ότι καταλαβαίνει πόσο γελοία είναι η κατάσταση. Αποδέχεται τις απαιτήσεις και τις ιεραρχίες με τέτοια σοβαρότητα, ώστε τις αφήνει να εκτεθούν… από μόνες τους. Το πρόσωπό του κρατά ανοιχτή μια απολαυστική αμφιβολία: πιστεύει πραγματικά όσα ακούει ή έχει βρει τον πιο ξεκούραστο τρόπο να επιβιώνει ανάμεσα στους ανθρώπους που τα λένε;
Στο «Club Kid» (άλλη ταινιαρα) του Τζόρνταν Φέρστμαν, αυτή η σχέση με την εξυπηρέτηση αντιστρέφεται. Ο Nicky έχει βολευτεί στο σπίτι του πρωταγωνιστή και δεν βρίσκει κανέναν σοβαρό λόγο να αποχωρήσει, όσο κάποιος άλλος φροντίζει για τη στέγη, το φαγητό και τους λογαριασμούς. Εδώ η προσαρμοστικότητα υπηρετεί την προσωπική του άνεση. Όταν η φιλοξενία εξαντλείται, αναζητά την επόμενη διαθέσιμη διευθέτηση, μέχρι και στην προοπτική ενός γάμου οικονομικής σκοπιμότητας με την ηλικιωμένη γειτόνισσα. Ο Isgandarov παρουσιάζει τον καιροσκοπισμό του χαρακτήρα σαν μια απολύτως λογική οργάνωση της καθημερινότητας: Όσο πιο εξωφρενική γίνεται η συναλλαγή, τόσο λιγότερη εξήγηση μοιάζει να χρειάζεται ο ίδιος. Το κοινό γελά με την απόσταση ανάμεσα σε αυτό που βλέπει και στην ηρεμία με την οποία ο Nicky το θεωρεί αυτονόητο.
Έχει ενδιαφέρον, βάση όσων έχουν υπωθεί, ότι η παρουσία του άλλαξε και τον αρχικό σχεδιασμό του ρόλου. Όπως εξήγησε ο Φέρστμαν στο Popcorn Podcast, ο Isgandarov δοκίμασε αρχικά αμερικανική προφορά στην οντισιόν, ο σκηνοθέτης διέκρινε κάτι διαφορετικό πίσω από αυτήν και του ζήτησε να επαναλάβει τη δοκιμή με τη φυσική του προφορά. Εκεί ο χαρακτήρας… βρήκε τη μορφή του. Ο ίδιος μίλησε με ιδιαίτερο ενθουσιασμό για τη συνύπαρξή του με την Κολίν Καμπ, που υποδύεται τη γειτόνισσα, θεωρώντας ότι οι δυο τους θα μπορούσαν να στηρίξουν μια δική τους κωμική σειρά τύπου σίτκομ.
Το κοινό στοιχείο στις δύο ερμηνείες είναι αυτό που συχνά περιγράφουμε πρόχειρα ως «poker face», στην περίπτωσή του, όμως, η έκφραση μοιάζει να κρατά μια πληροφορία για τον εαυτό της. Δεν ξέρουμε ακριβώς ποιο συναίσθημα προηγείται της φράσης, πόση επίγνωση υπάρχει πίσω της ή αν ο χαρακτήρας αντιλαμβάνεται καθόλου το αποτέλεσμα που προκαλεί. Εδώ μπορεί κανείς να θυμηθεί κάτι από τη Φοίβη της Λίζα Κούντροου στα «Φιλαράκια»: την απόλυτη φυσικότητα με την οποία μια παράλογη σκέψη παραδίδεται ως πρακτική πληροφορία. Η Φοίβη μπορούσε να εκφέρει το πιο αλλόκοτο συμπέρασμα χωρίς να αισθάνεται ότι όφειλε να το δικαιολογήσει· αντίστοιχα, οι χαρακτήρες του Isgandarov διαθέτουν μια δική τους, συνεπή λογική, το ότι οι υπόλοιποι δυσκολεύονται να την παρακολουθήσουν δεν τους απασχολεί ιδιαίτερα.
Αυτό απαιτεί timing και ταλέντο για να αφήσεις τη φράση να φτάσει στην καρδιά του θεατή χωρίς να την προαναγγείλεις με έναν μορφασμό, να αντέξεις τη μικρή παύση χωρίς να σπεύσεις να τη γεμίσεις, να μην προσθέσεις -τέλος πάντων- μια περιττή αντίδραση που θα επεξηγεί «πού κρύβεται το αστείο». Ο Isgandarov αφήνει στον θεατή τον χρόνο να κάνει τη σύνδεση, διατηρώντας για τον χαρακτήρα του το προνόμιο της σοβαρότητας.
Βέβαια, το ανεξιχνίαστο πρόσωπο δημιουργεί και μια μικρή υποψία: βλέπουμε έναν χαρακτήρα να δομείται ή μια αποτελεσματική τεχνική που μπορεί να επαναλαμβάνεται ανεξαρτήτως ρόλου; Το poker face μπορεί να κρύβει μια ολόκληρη εσωτερική ζωή, μπορεί όμως να λειτουργεί και ως ασφαλής μανιέρα. Στις δύο αυτές εμφανίσεις, ο Isgandarov δίνει λόγους να πιστεύουμε περισσότερο το πρώτο. Η αταραξία του βοηθού στο «The Debut» χωρά την υποταγή στη σπουδαιότητα των άλλων· εκείνη του φιλοξενούμενου στο «Club Kid» την αδιαφορία για οτιδήποτε δεν εξυπηρετεί τη δική του άνεση. Η έκφραση συγγενεύει, αλλά η στάση απέναντι στους άλλους αλλάζει. Πίσω από το ίδιο ανέκφραστο προσωπείο αρχίζουν να διακρίνονται δύο διαφορετικοί άνθρωποι.
Αυτή η σοβαρότητα του κωμικού προσώπου έχει, βέβαια, πολύ παλιότερες ρίζες. Μερικές από τις σπουδαιότερες μορφές του βωβού κινηματογράφου προκαλούσαν γέλιο ενώ ζούσαν κάτι που, για τους ίδιους τους χαρακτήρες, μπορούσε να είναι πραγματική συμφορά. Ο Μπάστερ Κήτον, επί παραδείγματι, διατηρούσε την περίφημη πέτρινη έκφρασή του μέσα σε έναν κόσμο που κατέρρεε γύρω του. Ο Χάρολντ Λόιντ, κρεμασμένος από το ρολόι στο «Safety Last!», μετέτρεπε την αγωνία της επιβίωσης σε κωμικό θέαμα. Οι εκφραστικοί τους τρόποι διέφεραν, αλλά και στους δύο το γέλιο συνυπήρχε με την ευάλωτη και εύσθραυστη θέση του ανθρώπου που προσπαθεί να τα βγάλει πέρα. Θα ήταν υπερβολικό βέβαια να συγκρίνουμε έναν νέο ηθοποιό μέσα από μόλις δύο ρόλους, δίπλα σε τέτοια μεγέθη, η συγγένεια αφορά όμως το μηχανισμό: ο χαρακτήρας παίρνει απολύτως στα σοβαρά αυτό που το κοινό βρίσκει αστείο. Σε μια εποχή όπου μεγάλο μέρος της κωμωδίας επενδύει στην ευφυή ατάκα ή στο απρόοπτο γεγονός, ο Isgandarov μας θυμίζει πόσο γέλιο μπορεί να παραχθεί από την ίδια την παρουσία, από ένα βλέμμα που δεν αποκαλύπτει αρκετά, από την επιμονή να στέκεσαι ατάραχος εκεί όπου όλοι περιμένουν μια αντίδραση. Το κείμενο τού δίνει τις ατάκες· το πρόσωπό του έχει ήδη προετοιμάσει το έδαφος· και κάπως έτσι, από ένα σημείο και μετά, αρκεί η εμφάνισή του. Η αίθουσα, που αυτοστιγμεί μαθαίνει το ρυθμό του και περιμένει την επόμενη φράση που θα ακουστεί σαν να μην περιέχει τίποτε το αξιοπερίεργο, είναι εκείνη που στην πραγματικότητα τον επιβραβεύει.
Η επανάληψη αυτής της αντίδρασης σε πέντε προβολές δεν αποτελεί πρόβλεψη για τις μεγάλες βραβεύσεις αλλά μια σαφή παρατήρηση ότι θέλουμε να ξαναδούμε αυτό το παλικάρι να κάνει τα δικά του αλλά και να καθοδηγηθεί σκηνοθετικά σε νέες ατραπούς. Αυτό που έχει στήσει αποτελεί μια συγκεκριμένη ένδειξη επικοινωνίας με το κοινό, που αξίζει περισσότερο από μια βιαστική ετικέτα περί «ανερχόμενου ταλέντου» ή «τυχαίου πυροτεχνήματος». Το ενδιαφέρον για το μέλλον είναι αν θα βρεθούν ρόλοι που θα κάνουν πιο ευέλικτη αυτή την αμφισημία, αντί να αρκεστούν στην αναπαραγωγή της. Προς το παρόν, ο Eldar Isgandarov διαθέτει κάτι πολύτιμο: μπορεί να κάνει μια ολόκληρη αίθουσα να γελά χωρίς να δείχνει ότι ζήτησε την προσοχή της. Σε δύο ταινίες γεμάτες ανθρώπους που αγωνιούν να αποδείξουν τη σημασία τους (και το καταφέρνουν με εμπειρία, καθοδήγηση και τεχνική), εκείνος κλέβει την παράσταση χωρίς να συμμετέχει στον διαγωνισμό και ακούει -ακόμα και αν δεν διατυπώνεται με σαφήνεια- το encore που κάθε ηθοποιός αναζητά.
www.ertnews.gr
Ακολουθήστε το myvolos.net στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
