
Το ρεμπέτικο συναντά το καμπαρέ και τη τζαζ σε μια μουσικοθεατρική παράσταση της Αναστασίας Ρεβή, που επαναφέρει στο προσκήνιο τις γυναίκες του Μεσοπολέμου, την κοινωνική ανυπακοή και την πολιτισμική συνάντηση Ανατολής και Δύσης.
Ανταπόκριση, Λονδίνο
Έχουμε συνηθίσει να αφηγούμαστε την ιστορία του ρεμπέτικου μέσα από τις ανδρικές μορφές του, τους μάγκες του Πειραιά, τους τεκέδες, τα μπουζούκια και τις παρέες του περιθωρίου. Κι όμως, η ιστορία του δεν μπορεί να ειπωθεί χωρίς τις γυναίκες που τραγούδησαν, εργάστηκαν και διεκδίκησαν τη δική τους θέση σε έναν κόσμο κατεξοχήν ανδροκρατούμενο.
Αυτή τη λιγότερο φωτισμένη πλευρά επιχειρεί να αναδείξει η Αναστασία Ρεβή με τη νέα της μουσικοθεατρική παράσταση «Μια Φραγκοσυριανή, μια Αρχόντισσα, μια Ρόζα», που παρουσιάζεται στο Theatro Technis του Λονδίνου από τις 2 έως τις 6 Δεκεμβρίου.
Το ρεμπέτικο υπήρξε από τη γέννηση του ένα μουσικό σταυροδρόμι. Οι αστικές μουσικές παραδόσεις της Σμύρνης και της Κωνσταντινούπολης, τα καφέ αμάν, οι ήχοι της Ανατολικής Μεσογείου συναντήθηκαν με τις μουσικές των λαϊκών συνοικιών του Πειραιά. Η Μικρασιατική Καταστροφή του 1922 και η αναγκαστική ανταλλαγή πληθυσμών του 1923 επιτάχυναν αυτή τη συνάντηση, διαμορφώνοντας ένα ιδιαίτερο μουσικό ιδίωμα, βαθιά συνδεδεμένο με την προσφυγιά, τη φτώχεια, τον έρωτα και την κοινωνική περιθωριοποίηση.

Μέσα σε αυτό το περιβάλλον αναδείχθηκαν σημαντικές γυναικείες φωνές: η Ρόζα Εσκενάζυ, η Ρίτα Αμπατζή και, αργότερα, η Σωτηρία Μπέλλου και η Μαρίκα Νίνου. Γυναίκες που κατέκτησαν δημόσιο χώρο και επαγγελματική αναγνώριση σε μια εποχή κατά την οποία η γυναικεία αυτονομία παρέμενε περιορισμένη.
Το ίδιο το ρεμπέτικο ωστόσο, αναπαρήγαγε συχνά τα στερεότυπα της ανδροκρατούμενης κοινωνίας. Η γυναίκα εμφανιζόταν άλλοτε ως αντικείμενο πόθου, άλλοτε ως απειλή, μητέρα ή απαγορευμένος έρωτας. Η χειραφέτηση δεν ήταν δεδομένη. Αυτή ακριβώς η αντίφαση κάνει τις ιστορίες των γυναικών του ιδιαίτερα ενδιαφέρουσες.
«Αγαπώ τις γυναίκες», μου λέει η Αναστασία Ρεβή, «και ιδιαίτερα αυτές που δεν χωράνε εύκολα μέσα σε σχήματα. Που χαράζουν τη δική τους διαδρομή ενώ πιθανώς γνωρίζουν και την κανονική και την αναμενόμενη».
Για την ίδια, η επιλογή του θέματος έχει και προσωπικές ρίζες. Μεγάλωσε στον Πειραιά, με ακούσματα από τον Τσιτσάνη και τη Νίνου να φτάνουν από τα παράθυρα της γειτονιάς. Θυμάται τον παππού της, προσωπικό φίλο, όπως αφηγείται, του Μάρκου Βαμβακάρη και της Σωτηρίας Μπέλλου. Το ρεμπέτικο υπήρχε στη ζωή της πολύ πριν γίνει αντικείμενο θεατρικής αναζήτησης.
Η σκηνοθετική της προσέγγιση, ωστόσο, δεν ακολουθεί τα γνώριμα μονοπάτια μιας νοσταλγικής αναπαράστασης. Η Ρεβή επιλέγει μια υβριδική θεατρική φόρμα, φέρνοντας το ρεμπέτικο σε διάλογο με τη χορογραφική γλώσσα της τζαζ και το καμπαρέ του Βερολίνου, που γνώρισε ιδιαίτερη άνθηση στα χρόνια της Δημοκρατίας της Βαϊμάρης.
Πρόκειται για μουσικές και σκηνικές παραδόσεις με διαφορετικές ιστορικές καταβολές, οι οποίες, ωστόσο, συνδέθηκαν, καθεμιά με τον δικό της τρόπο, με τις κοινωνικές αντιφάσεις, την αμφισβήτηση των συμβάσεων και την ανάγκη έκφρασης ανθρώπων που βρίσκονταν στο περιθώριο. Δεν είναι τυχαίο ότι το ρεμπέτικο χαρακτηρίζεται συχνά ως «ελληνικό μπλουζ». Παρά τις ουσιαστικές διαφορές τους, και τα δύο μουσικά είδη αναπτύχθηκαν μέσα σε συνθήκες κοινωνικής ανισότητας, εκφράζοντας τις εμπειρίες, τις συγκρούσεις και τους καημούς των λαϊκών στρωμάτων.
«Δεν ακολούθησα τα γνώριμα παραδοσιακά μονοπάτια του ρεμπέτικου», εξηγεί η σκηνοθέτιδα, περιγράφοντας μια παράσταση fusion, όπου γνωστές μελωδίες αποκτούν μια διαφορετική σκηνική και ηχητική ταυτότητα.
Η ζωντανή μουσική του Στέφανου Τσουρέλη, με την ηλεκτρική κιθάρα να συνομιλεί με το παραδοσιακό μουσικό υλικό, αποτελεί οργανικό μέρος αυτής της προσέγγισης. Η χορογραφία της Έλλα Γκραντ, με αναφορές στην τζαζ, εντάσσει την κίνηση στην αφήγηση, ενώ οι φωτισμοί του Γιάννη Κατσαρή συμβάλλουν στη διαμόρφωση του σκηνικού κόσμου όπου η ιστορική μαρτυρία συναντά τη φαντασία. Η μουσική, το σώμα, ο λόγος και η εικόνα δεν λειτουργούν απλώς συμπληρωματικά, αλλά συνθέτουν τη δραματουργία μιας παράστασης που επιχειρεί να μεταφέρει το ρεμπέτικο από τον χώρο της μουσικής αναβίωσης σε εκείνον της σύγχρονης θεατρικής δημιουργίας.
Η επιλογή του Λονδίνου αποκτά ξεχωριστό ενδιαφέρον. Το Theatro Technis, που ιδρύθηκε το 1957 από τον Γιώργο Ευγενίου, έχει τη δική του ιστορία ως χώρος έκφρασης μεταναστευτικών κοινοτήτων, ιδιαίτερα της ελληνοκυπριακής. Σε μια πόλη όπου διαφορετικές γλώσσες, μνήμες και πολιτισμοί συνυπάρχουν και αλληλεπιδρούν, το ρεμπέτικο μπορεί να ακουστεί πέρα από τα στενά όρια της ελληνικής νοσταλγίας.
Άλλωστε, η ίδια η ιστορία του είναι μια ιστορία μετακίνησης και πολιτισμικής ανάμειξης. Ίσως αυτό να είναι και το πιο ενδιαφέρον στοιχείο της συγκεκριμένης καλλιτεχνικής πρότασης, ότι δεν επιχειρεί απλώς να αναβιώσει ένα μουσικό παρελθόν, αλλά να το επανατοποθετήσει στη σύγχρονη σκηνή, μέσα από τη γυναικεία εμπειρία.
Η Αναστασία Ρεβή, καλλιτεχνική διευθύντρια του Theatre Lab Company, με μακρά παρουσία στο βρετανικό και διεθνές θέατρο, έχει ασχοληθεί επανειλημμένα με σύνθετες γυναικείες μορφές, από τη Σαλώμη και τη Λουκρητία Βοργία έως την ιστορία της Έμελιν Πάνκχερστ και του κινήματος των σουφραζετών.
Στη νέα της παράσταση μοιράζεται τη σκηνή με την Έλενα Χατζηαυξέντη και την Έλενα Μιχαηλίδη. Τρεις γυναίκες, τρεις φωνές, με ζωντανή μουσική, τραγούδι και κίνηση, σε μια απόπειρα να φωτιστεί ο κόσμος του ρεμπέτικου πέρα από τις γνώριμες εικόνες του.
Πληροφορίες παράστασης
«Μια Φραγκοσυριανή, μια Αρχόντισσα, μια Ρόζα»
Theatro Technis 2–6 Δεκεμβρίου 2026
Στα ελληνικά με αγγλικούς υπέρτιτλους.
Εισιτήρια: £25 / £22 (μειωμένο).
Πληροφορίες και κρατήσεις: https://www.theatrotechnis.com/whatson/a-frangosyriani
www.ertnews.gr
Ακολουθήστε το myvolos.net στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.