Η πρωταγωνίστρια του «Φακέλου 137» μιλά για την αστυνομικό που δεν πρέπει να δείχνει όσα αισθάνεται, τη σκηνή που τη συγκλόνισε και τον φόβο της απέναντι στην τεχνητή νοημοσύνη
«Γεια σας, είμαι η Léa Drucker, η πρωταγωνίστρια του “Φακέλου 137” και χαίρομαι πολύ που έχω την ευκαιρία να μιλήσω γι’ αυτή την ταινία στο ελληνικό κοινό. Σας ευχαριστώ που μας βλέπετε ή μας ακούτε». Με αυτά τα λόγια η Γαλλίδα ηθοποιός ξεκινά τη συζήτησή μας, πριν περάσουμε σε έναν ρόλο που στηρίζεται, σε μεγάλο βαθμό, σε όσα η ηρωίδα του δεν επιτρέπεται να εκφράσει.
Στον «Φάκελο 137» (Dossier 137) του Dominik Moll, η Drucker υποδύεται τη Στεφανί, μια αστυνομικό της Υπηρεσίας Εσωτερικών Υποθέσεων που αναλαμβάνει να διερευνήσει τον σοβαρό τραυματισμό ενός νεαρού από αστυνομικό κατά τη διάρκεια διαδήλωσης. Η θέση της είναι από μόνη της αντιφατική: ανήκει στην αστυνομία αλλά ερευνά αστυνομικούς, γνωρίζει εκ των έσω τις συνθήκες κάτω από τις οποίες εργάζονται, αλλά οφείλει να αποστασιοποιηθεί από αυτή τη γνώση και να μείνει πιστή στα γεγονότα.
Για τη Léa Drucker, το κλειδί για να κατανοήσει αυτή τη γυναίκα βρέθηκε πριν ακόμη αρχίσουν τα γυρίσματα, όταν συνάντησε πραγματικές αστυνομικούς που εργάζονταν στις γαλλικές Εσωτερικές Υποθέσεις. Η απάντηση που της έδωσαν όταν τις ρώτησε τι κάνουν με το συναίσθημά τους καθόρισε ολόκληρη την ερμηνεία της: αισθάνονται, αλλά δεν το δείχνουν.
Αυτό ακριβώς κάνει και η ίδια στην ταινία. Και γι’ αυτό ίσως η στιγμή κατά την οποία η αυτοσυγκράτηση της ηρωίδας αρχίζει να υποχωρεί μπροστά στη μητέρα του τραυματισμένου νεαρού αποκτά πολύ μεγαλύτερη δύναμη.
Δείτε το trailer:
Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Είναι μια βαθιά και σύνθετη ταινία, γιατί καταπιάνεται με ζητήματα που δεν εξηγούνται εύκολα. Αυτό που μου άρεσε ιδιαίτερα είναι ότι δεν τα υπερδραματοποιεί. Πόσο εύκολο ή δύσκολο ήταν για εσάς να βρείτε αυτή την ισορροπία, να κάνετε τη Στεφανί αληθινή χωρίς να «φορτώσετε» συναισθηματικά την ερμηνεία;
Léa Drucker: Βρήκα ένα κλειδί κατά την προετοιμασία της ταινίας. Συναντήσαμε δύο πραγματικές αστυνομικούς που εργάζονταν στην IGPN, στις Εσωτερικές Υποθέσεις της γαλλικής αστυνομίας. Καθώς μιλούσα μαζί τους, τις ρώτησα ως ηθοποιός: «Πώς πρέπει να χειριστώ τα συναισθήματα στην ταινία;». Το σενάριο είναι πολύ καλά γραμμένο, αλλά ήθελα να ξέρω: αισθάνεστε πράγματα; Πόσο εκφράζετε την ενσυναίσθησή σας, αν υπάρχει; Τον θυμό σας; Όλα αυτά που αισθανόμαστε ως άνθρωποι;
Ήταν πολύ απόλυτες στην απάντησή τους. Όταν ανακρίνουν αστυνομικούς ή όταν συνομιλούν με οικογένειες θυμάτων και ανθρώπους που έχουν τραυματιστεί κατά τη διάρκεια διαδηλώσεων, δεν υπάρχει χώρος για το συναίσθημα. Ό,τι κι αν αισθάνονται, δεν το δείχνουν. Αυτό ήταν το κλειδί για να μπω στον χαρακτήρα και να παραμείνω πιστή σε αυτή τη γυναίκα.
Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Κι όμως, από την πρώτη στιγμή καταλαβαίνουμε ότι η ηρωίδα σας διαθέτει ενσυναίσθηση. Το δύσκολο είναι ότι καλείται να ερευνήσει ανθρώπους που προέρχονται από τον ίδιο επαγγελματικό κόσμο. Ξέρει το υπόβαθρό τους, γνωρίζει πώς δουλεύουν και τι αντιμετωπίζουν. Είναι πολύ διαφορετικό από το να ερευνάς έναν εντελώς άγνωστο. Πώς επηρεάζει αυτό την προσπάθειά της να φτάσει στην αλήθεια;
Léa Drucker: Είναι πραγματικά δύσκολη δουλειά αυτή που κάνει. Γνωρίζει τη δουλειά των αστυνομικών επειδή την έχει κάνει και η ίδια. Δεν είχε υπηρετήσει στις μονάδες που αναλαμβάνουν την ασφάλεια στις διαδηλώσεις· εργαζόταν προηγουμένως σε υποθέσεις ναρκωτικών, μια δουλειά που της άρεσε πραγματικά. Για οικογενειακούς λόγους μετακινήθηκε στην IGPN. Και βρίσκεται ξαφνικά σε ένα παράξενο σημείο. Οι αστυνομικοί της IGPN δεν είναι ιδιαίτερα αγαπητοί στους υπόλοιπους αστυνομικούς, αλλά ούτε και στους πολίτες. Βρίσκονται λοιπόν σε μια ασταθή θέση και, παρ’ όλα αυτά, πρέπει να προσπαθήσουν να βρουν τη δικαιοσύνη, να βρουν τον δρόμο προς την αλήθεια. Το δύσκολο είναι να παραμένεις απολύτως προσηλωμένος στα γεγονότα. Γιατί αυτή είναι η δουλειά: να μένεις στα γεγονότα. Το σενάριο ήταν πολύ καλά γραμμένο και αυτό που έπρεπε να κάνω ήταν να ακολουθώ όσα μου προκαλούσαν οι υπόλοιποι χαρακτήρες — είτε προέρχονταν από την πλευρά της αστυνομίας είτε από την πλευρά των θυμάτων. Να αντιδρώ σε αυτά που με έκαναν να αισθάνομαι τόσο ως ηθοποιός όσο και ως χαρακτήρας. Και αυτό ήταν πολύ ενδιαφέρον, γιατί ο Dominik μου επέτρεψε να κινηθώ ελεύθερα μέσα σε αυτά τα διαφορετικά συναισθήματα. Υπάρχει επίσης κάτι ακόμη. Η Στεφανί προέρχεται από την ίδια μικρή γαλλική πόλη με τη μητέρα του θύματος. Γνωρίζει αυτούς τους ανθρώπους. Θα μπορούσαν να είναι οι γονείς της. Και αυτό είναι κάτι που αγαπώ στο σενάριο: υπάρχει πολλή ανθρωπιά. Δεν προσπαθεί να δώσει μαθήματα στο κοινό. Είμαστε όλοι άνθρωποι και ακριβώς γι’ αυτό είναι τόσο δύσκολο να φτάσεις στη δικαιοσύνη. Πρόκειται τελικά για μια ανθρώπινη ιστορία.
Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Ας το ελαφρύνουμε λίγο. Έχετε δώσει αμέτρητες συνεντεύξεις. Έχετε αισθανθεί ποτέ ότι αντί να σας παίρνουν συνέντευξη… σας ανακρίνουν; Και τι θα συμβουλεύατε έναν δημοσιογράφο που προσπαθεί να μάθει κάτι περισσότερο για έναν άνθρωπο χωρίς να ξεπεράσει τα όρια της διακριτικότητας;
Léa Drucker: Θα έλεγα ότι το καλύτερο είναι να υπάρχει πραγματική συζήτηση. Υπάρχει κάτι πολύ παράξενο στις συνεντεύξεις. Φυσικά αποτελούν μέρος της δουλειάς μας και επομένως μέρος της ζωής μας. Αλλά σκεφτείτε την πραγματική ζωή: όταν δειπνείτε με κάποιον ή κάνετε μια συζήτηση και ο άλλος μιλάει συνεχώς μόνο για τον εαυτό του, θα βαρεθείτε. Θα θέλατε και ο άλλος άνθρωπος να σας πει κάτι για τον ίδιο. Γι’ αυτό θεωρώ ότι μια συνέντευξη πρέπει να είναι συζήτηση. Εγώ μιλάω για μένα, αλλά κι εσείς μιλάτε για εσάς. Και έτσι μπορούμε να πάμε λίγο βαθύτερα. Γιατί μερικές φορές, έπειτα από μια ολόκληρη ημέρα συνεντεύξεων, σκέφτομαι: «Μιλούσα όλη μέρα για τον εαυτό μου. Ποιος μπορεί να το αντέξει αυτό;». Ούτε εμείς οι ίδιοι δεν το αντέχουμε! Δεν θα μας άρεσε ένας τέτοιος άνθρωπος στην πραγματική ζωή.
Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Για μένα, η πιο συγκλονιστική σκηνή είναι η συνάντηση με τη μητέρα του νεαρού. Καταλαβαίνουμε ότι η Στεφανί ελέγχει συνεχώς όσα μπορεί και όσα δεν μπορεί να της πει, αλλά ταυτόχρονα έχει ανάγκη να της μιλήσει. Φαντάζομαι ότι ψυχολογικά ήταν μια εξαιρετικά δύσκολη σκηνή. Αν επιστρέφατε νοερά στο γύρισμά της, τι θυμάστε ότι αισθανόσασταν;
Léa Drucker: Με είχε συγκινήσει πολύ η ηθοποιός με την οποία έπαιζα, η Sandra Colombo. Είναι εξαιρετική ηθοποιός. Με επηρέαζε επίσης ο ίδιος ο χώρος στον οποίο γυρίζαμε και, φυσικά, η κατάσταση. Ήμουν πραγματικά πολύ φορτισμένη συναισθηματικά σε αυτή τη σκηνή, επειδή ένιωθα βαθιά τα όρια της δουλειάς της ηρωίδας μου, τα όρια της έρευνάς της και, κατά κάποιον τρόπο, την αποτυχία της. Το γεγονός ότι δεν έχουμε μια απάντηση να δώσουμε σε αυτή τη μητέρα. Για μένα είναι μια σκηνή ενοχής. Η Στεφανί αισθάνεται πολύ ένοχη και ταυτόχρονα εντελώς ανήμπορη. Θέλει όμως να είναι ειλικρινής με αυτή τη γυναίκα. Θέλει να της πει ότι την πιστεύει. Νομίζω ότι αυτό είναι επίσης κάτι που ήθελε να πει ο Dominik Moll μέσα από την ταινία. Από τις υποθέσεις που μελέτησε, από όσα διάβασε και από τους ανθρώπους που συνάντησε, τον απασχολούσε πολύ η δυσκολία που έχει το κράτος να πει σε έναν άνθρωπο: «Ναι, είσαι θύμα».
Είχε συναντήσει μια μητέρα που του είπε: «Δεν θέλω χρήματα. Όταν βρίσκομαι στο δικαστήριο, δεν θέλω αποζημίωση ή κάτι άλλο. Θέλω απλώς να πουν ότι, ναι, ο γιος μου είναι θύμα». Και νομίζω ότι γι’ αυτό είναι μία από τις σημαντικότερες σκηνές της ταινίας. Η Στεφανί, ως αστυνομικός, αναγνωρίζει ότι ο γιος αυτής της γυναίκας είναι θύμα. Αλλά δεν μπορεί να κάνει τίποτα. Και αυτό είναι πολύ, πολύ θλιβερό.
Αλέξανδρος Ρωμανός Λιζάρδος: Στην Ελλάδα έχουμε βιώσει μια διαφορετική υπόθεση, αλλά με ερωτήματα που κάνουν την ταινία σας να αποκτά για εμάς μια επιπλέον διάσταση. Στο σιδηροδρομικό δυστύχημα των Τεμπών έχασαν τη ζωή τους 57 άνθρωποι και έκτοτε υπάρχει μια μεγάλη δημόσια συζήτηση γύρω από αρχεία, βίντεο και στοιχεία. Το αναφέρω γιατί πιστεύω ότι, χωρίς φυσικά να γνωρίζατε αυτή την ελληνική πραγματικότητα όταν γυρίζατε την ταινία, ο «Φάκελος 137» μπορεί να μιλήσει με έναν ιδιαίτερο τρόπο και στο ελληνικό κοινό. Και αυτό με οδηγεί στην τελευταία μου ερώτηση. Μέσα από τις μικρές οθόνες των κινητών μας μπορούμε πλέον να καταγράψουμε ένα κομμάτι της πραγματικότητας. Στην ταινία, ένα βίντεο που διαφορετικά θα μπορούσε να χαθεί ανάμεσα σε εκατομμύρια άλλα αποκτά τεράστια σημασία ως τεκμήριο. Τι σημαίνει για εσάς, ως πολίτη πλέον και όχι ως χαρακτήρα, ότι η τεχνολογία μάς δίνει τη δυνατότητα να καταγράφουμε κάτι που ίσως μια μέρα αποδειχθεί απαραίτητο για να ακουστεί η αλήθεια;
Léa Drucker: Είναι ένα τεράστιο ερώτημα. Είναι πραγματικά μια ολόκληρη κοινωνική συζήτηση. Πιστεύω ότι αυτή η δυνατότητα αλλάζει τη δουλειά όλων όσοι πραγματοποιούν μια έρευνα. Δεν είχαμε κάτι αντίστοιχο στο παρελθόν και ασφαλώς υπάρχει μια πολύ θετική πλευρά σε αυτό. Αυτό που με ανησυχεί, όμως, είναι η τεχνητή νοημοσύνη, επειδή πλέον αυτές οι εικόνες μπορούν να υποστούν χειραγώγηση. Η ερώτησή σας με κάνει αρχικά να σκέφτομαι τη θετική πλευρά: την αλήθεια που μπορεί να αποκαλυφθεί μέσα από μια εικόνα. Και αυτό είναι επίσης ένα από τα θέματα της ταινίας, η δύναμη της εικόνας. Ο Dominik αναρωτιόταν συνεχώς πώς μπορείς κινηματογραφικά να δείξεις έναν υπολογιστή ή ένα κινητό τηλέφωνο. Κι όμως, αυτά τα αντικείμενα μπορούν να αποκτήσουν τεράστια δύναμη.
Είναι συναρπαστικό. Την ίδια στιγμή, όμως, σκέφτομαι την τεχνητή νοημοσύνη και το πώς μπορούμε να χειραγωγηθούμε μέσα από αυτή. Δεν λέω ότι οι εικόνες που βλέπουμε στην ταινία δεν είναι αληθινές. Είναι αληθινές. Σκέφτομαι όμως τι μπορεί να συμβεί μέσα στην επόμενη δεκαετία, όταν τέτοιες εικόνες θα μπορούν επίσης να παραποιούνται. Παρόλα αυτά, το γεγονός ότι μπορούμε να καταγράφουμε όσα συμβαίνουν είναι σημαντικό. Μπορούμε να δούμε πράγματα που στο παρελθόν δεν θα είχαμε ποτέ τη δυνατότητα να δούμε. Και ως πολίτες αποκτούμε ένα ισχυρό βλέμμα: μπορούμε, με αυτό το εργαλείο, να θέσουμε ερωτήματα στους ίδιους μας τους θεσμούς.
Η αναγνώριση πριν από τη δικαίωση
Ανάμεσα σε όλα όσα λέει η Léa Drucker, μια φράση ίσως εξηγεί καλύτερα και την ουσία του «Φακέλου 137»: «Θέλω απλώς να πουν ότι, ναι, ο γιος μου είναι θύμα».
Πριν από την απόδοση ευθυνών, πριν από την αποζημίωση, ακόμη και πριν από τη δικαστική έκβαση, υπάρχει μια πολύ βασικότερη ανάγκη: η αναγνώριση αυτού που συνέβη. Η ανάγκη ενός ανθρώπου να ακούσει από τον ίδιο τον θεσμό που ερευνά μια υπόθεση ότι αυτό που έζησε δεν αμφισβητείται.
H ερμηνεία της Drucker γινεται τελικά το κεντρικό ερώτημα της ταινίας. Η Στεφανί μπορεί να ερευνήσει, να συγκεντρώσει στοιχεία, να παρακολουθήσει βίντεο, να αναγνωρίσει ακόμη και προσωπικά την αδικία, δεν σημαίνει όμως ότι έχει και τη δύναμη να αποκαταστήσει μια αδικεία.
Η τεχνολογία προσθέτει πλέον μια νέα παράμετρο. Το κινητό τηλέφωνο μπορεί να γίνει μάρτυρας εκεί όπου παλαιότερα δεν υπήρχε κανένας, μπορεί να δώσει στον πολίτη, όπως λέει η Drucker, τη δυνατότητα «να θέσει ερωτήματα στους θεσμούς», ταυτόχρονα, η ίδια τεχνολογία που κάνει ορατό κάτι που διαφορετικά θα χανόταν, μπορεί με την τεχνητή νοημοσύνη (και τα deep fake) να δημιουργήσει κάτι που δεν συνέβη ποτέ. Ίσως γι’ αυτό ο «Φάκελος 137» αποκτά μια διάσταση που ξεπερνά τη συγκεκριμένη αστυνομική έρευνα γιατί ξεπερνόντας την αναζήτηση της αλήθειας, διερωτάται τι κάνουμε ως κοινωνία όταν η αλήθεια βρίσκεται τελικά μπροστά μας, και ποιος έχει τη δύναμη να την αναγνωρίσει.
Η συνέντευξη έγινε στο πλαίσιο προώθησης του γαλλόφωνου κινηματογράφου της Unifrance
www.ertnews.gr
Ακολουθήστε το myvolos.net στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
