Με αφορμή το 3ο Συνέδριο του Συλλόγου Κοινωνικών Ανθρωπολόγων Ελλάδας, που φιλοξενείται στον Βόλο, ο Γιώργος Τσιμουρής, ομότιμος καθηγητής Κοινωνικής Ανθρωπολογίας του Παντείου Πανεπιστημίου και πρόεδρος του Συλλόγου, μίλησε στην ΕΡΤ Βόλου και στην εκπομπή του Γιάννη Ξυνόπουλου. Στη συνέντευξη επιχείρησε να απαντήσει σε ένα ερώτημα που αφορά όλους, τι μελετά η κοινωνική ανθρωπολογία και πώς μας βοηθά να κατανοήσουμε τη ζωή στον σημερινό κόσμο;
Γιώργος Τσιμουρής: Τι είναι η κοινωνική ανθρωπολογία και γιατί μας αφορά
Ο καθηγητής παρατήρησε ότι πολλοί πολίτες δεν γνωρίζουν το αντικείμενο της κοινωνικής ανθρωπολογίας, κάτι που απέδωσε στο γεγονός ότι η επιστήμη αυτή απέκτησε σχετικά πρόσφατα πανεπιστημιακή παρουσία στην Ελλάδα. Όπως υπενθύμισε, το πρώτο Τμήμα Ανθρωπολογίας ιδρύθηκε το 1987 στο Πανεπιστήμιο Αιγαίου. Εξήγησε ότι πρόκειται για αυτόνομη επιστήμη, συγγενική με την κοινωνιολογία, την προφορική ιστορία και την κοινωνική ψυχολογία. Αντικείμενό της είναι όσα απασχολούν τους ανθρώπους και τις κοινωνίες. Αρχικά οι ανθρωπολόγοι μελετούσαν κυρίως την πολιτισμική διαφορετικότητα σε κοινωνίες που θεωρούνταν μακρινές. Σήμερα, ωστόσο, η διαφορετικότητα βρίσκεται και δίπλα μας.
Η μετανάστευση και ο τουρισμός φέρνουν κοντά ανθρώπους με διαφορετικές θρησκείες, συνήθειες και εμπειρίες. Η κοινωνική ανθρωπολογία, σημείωσε, βοηθά να κατανοήσουμε αυτή τη συνύπαρξη. Το μεγάλο ερώτημα για τις σύγχρονες κοινωνίες είναι αν μπορούμε να ζούμε δημιουργικά ως διαφορετικοί άνθρωποι ή αν θα οδηγηθούμε σε αλληλοεξόντωση.
Ο “έκκεντρος κόσμος” και οι κρίσεις της εποχής μας
Ο Γιώργος Τσιμουρής αναφερόμενος στον τίτλο του συνεδρίου, “Ανθρωπολογίες ενός έκκεντρου κόσμου: Νεοφιλελεύθερες κρίσεις και αντιστάσεις” περιέγραψε έναν πολυπολικό κόσμο, χωρίς ένα μοναδικό κέντρο που να καθορίζει τις εξελίξεις. Παράλληλα, αναφέρθηκε στις συνέπειες του νεοφιλελευθερισμού και στον ρόλο των μεγάλων αγορών, χρησιμοποιώντας τους όρους “καταστροφικός καπιταλισμός” και “καπιταλισμός του καζίνο”. Συνέδεσε αυτές τις εξελίξεις με τη φτώχεια και την περιβαλλοντική καταστροφή, υπογραμμίζοντας ότι η ανθρωπολογία μπορεί να συμβάλει στην αναγνώριση και κατανόηση των κοινωνικών προβλημάτων. Το ενδιαφέρον, όπως προέκυψε από τη συζήτηση, δεν περιορίζεται στις αποφάσεις των ισχυρών ή στις οικονομικές θεωρίες. Αφορά τις συνέπειες που έχουν οι κρίσεις στις σχέσεις, στην ασφάλεια και στις δυνατότητες των ανθρώπων να οργανώνουν τη ζωή τους.
Προσφυγιά: Πριν από τα σύνορα υπάρχουν οι αιτίες
Ως παράδειγμα ανέφερε τη μετανάστευση και την προσφυγιά, αντικείμενα της δικής του επιστημονικής έρευνας, που ξεκίνησε από τους πρόσφυγες της Μικράς Ασίας. Παρατήρησε ότι σήμερα η αναγκαστική μετακίνηση ανθρώπων έχει πάρει ευρύτερες διαστάσεις, ενώ συχνά αποδίδονται στους ίδιους τους πρόσφυγες ευθύνες για την καταστροφή των χωρών τους. Όπως σημείωσε, οι δημόσιες συζητήσεις επικεντρώνονται συνήθως στους ανθρώπους αυτούς όταν φτάσουν στα σύνορα, αντί να εξετάζουν τι προηγήθηκε: πολέμους, περιβαλλοντικές καταστροφές και τις συνθήκες που τους ανάγκασαν να φύγουν. Έτσι, η ανθρωπολογική προσέγγιση μετατοπίζει την προσοχή από το σύνορο στην ανθρώπινη εμπειρία και τις αιτίες του εκτοπισμού.
Πλημμύρες στη Μαγνησία: Πέρα από τις υλικές ζημιές
Η συζήτηση συνδέθηκε και με την τοπική επικαιρότητα. Με αφορμή τις πρόσφατες καταστροφές στον Βόλο και το Πήλιο, ο Γιάννης Ξυνόπουλος ρώτησε τι συμβαίνει στις ανθρώπινες σχέσεις, στη συνοχή των κοινοτήτων και στην εμπιστοσύνη προς τους θεσμούς όταν οι ίδιοι τόποι πλημμυρίζουν επανειλημμένα.
Ο καθηγητής εξήγησε ότι πολλές καταστροφές που αποκαλούμε “περιβαλλοντικές” έχουν και ανθρωπογενείς διαστάσεις. Η συζήτηση, κατά τον ίδιο, δεν σταματά στην κλιματική αλλαγή, αλλά περιλαμβάνει τον ρόλο του κράτους στην πρόληψη και στη στήριξη των πληγέντων. Ο δημοσιογράφος επέμεινε ιδιαίτερα στο γεγονός ότι πλημμυρίζουν τα ίδια σημεία, ζητώντας να εξηγήσει η επιστήμη του γιατί αυτές οι εμπειρίες μπορούν να αλλάξουν τη σχέση μιας κοινότητας με τους θεσμούς. Η απάντηση του καθηγητή εστίασε κυρίως στις ευθύνες και στις προτεραιότητες του κράτους.
Επεσήμανε την ανάγκη για αντιπλημμυρικά έργα και για ουσιαστική βοήθεια στους ανθρώπους που βλέπουν σπίτια, επιχειρήσεις και τοπικές οικονομίες να πλήττονται. “Το κράτος οφείλει να είναι παρόν”, τόνισε. Άσκησε, μάλιστα, κριτική λέγοντας ότι συχνά το βλέπουμε “να είναι απών όταν το χρειαζόμαστε και να είναι παρόν όταν δεν το χρειαζόμαστε”. Σύνδεσε επίσης τις δυνατότητες του κοινωνικού κράτους με τις πολιτικές προτεραιότητες και τις δημόσιες δαπάνες, αντιπαραβάλλοντας τους πόρους για την “οικονομία του πολέμου” με εκείνους για την κοινωνική προστασία. Μέσα από αυτό το παράδειγμα ανέδειξε πώς ένα πλημμυρικό φαινόμενο γίνεται και κοινωνικό ζήτημα.
Τεχνητή νοημοσύνη: Ποιος ωφελείται από την πρόοδο;
Στο τελευταίο μέρος της συνέντευξης, ο δημοσιογράφος ρώτησε πώς η τεχνητή νοημοσύνη επηρεάζει την εργασία, τη γνώση και τις ήδη υπάρχουσες ανισότητες. “Ποιος ωφελείται κάθε φορά από μια καινούργια ανακάλυψη;”, αντέτεινε ο Γιώργος Τσιμουρής, χαρακτηρίζοντας δικαιολογημένο τον φόβο απώλειας θέσεων εργασίας. Εξήγησε ότι η τεχνητή νοημοσύνη στηρίζεται σε πληροφορίες, επιστημονικές εργασίες και γνώση που έχουν παραχθεί από πολλούς ανθρώπους, χωρίς πάντοτε να αναγνωρίζεται η συμβολή τους.
Υποστήριξε ότι ο πλούτος που προκύπτει από τέτοιες εξελίξεις πρέπει να επιστρέφει στην κοινωνία και όχι να συγκεντρώνεται σε μια μικρή οικονομική ολιγαρχία. Διαφορετικά, όπως είπε, η γνώση που παράγεται κοινωνικά ιδιωτικοποιείται και γίνεται εμπορεύσιμη. Δεν αρκεί λοιπόν να εξετάζουμε τι μπορεί να κάνει μια τεχνολογία. Χρειάζεται να ρωτάμε και ποιος τελικά απολαμβάνει τα οφέλη της.
Ανοιχτό στο κοινό το συνέδριο
Το 3ο Συνέδριο του Συλλόγου Κοινωνικών Ανθρωπολόγων Ελλάδας πραγματοποιείται στον Βόλο από τις 6 έως τις 8 Νοεμβρίου, με τη συμμετοχή 133 ερευνητών από την Ελλάδα και το εξωτερικό. Οι εργασίες στο κτίριο Παπαστράτου είναι ανοιχτές στο κοινό.
Κλείνοντας, ο Γιώργος Τσιμουρής προσκάλεσε τους πολίτες να τις παρακολουθήσουν. Όπως υπογράμμισε, οι ανθρωπολόγοι επιδιώκουν να μιλούν με τρόπο κατανοητό και πέρα από την επιστημονική κοινότητα. Άλλωστε, τα ζητήματα που μελετούν δεν είναι μακριά από την καθημερινότητά μας.
www.ertnews.gr
Ακολουθήστε το myvolos.net στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
