Γιατί ορισμένοι άνθρωποι διατηρούν τη μνήμη και τις νοητικές τους ικανότητες, παρά τις εγκεφαλικές αλλοιώσεις που συνδέονται με τη νόσο Αλτσχάιμερ, ενώ άλλοι εμφανίζουν σταδιακή έκπτωση της μνήμης και της σκέψης; Το ερώτημα αυτό απασχολεί τους επιστήμονες, καθώς ορισμένοι άνθρωποι φαίνεται να διατηρούν την πνευματική τους διαύγεια, παρά τα σημάδια της νόσου στον εγκέφαλό τους.
Τώρα, ερευνητές στο Ολλανδικό Ινστιτούτο Νευροεπιστημών ανακάλυψαν ένα πολλά υποσχόμενο στοιχείο. Τα ευρήματά τους υποδεικνύουν ότι μια σπάνια ομάδα εγκεφαλικών κυττάρων, γνωστή ως «ανώριμοι νευρώνες», ενδέχεται να συμπεριφέρεται διαφορετικά σε ανθρώπους που παρουσιάζουν ανθεκτικότητα στα συμπτώματα της νόσου Αλτσχάιμερ. Αντί απλώς να αντικαθιστούν τα κατεστραμμένα κύτταρα, οι νευρώνες αυτοί θα μπορούσαν να συμβάλλουν στην προστασία του εγκεφάλου από τις επιβλαβείς επιπτώσεις της νόσου.
Το φαινόμενο ονομάζεται γνωστική ανθεκτικότητα και περιγράφει την ικανότητα ορισμένων ανθρώπων να διατηρούν τη μνήμη και τη σκέψη τους, παρά τις ενδείξεις εγκεφαλικής βλάβης ή νόσου. Σύμφωνα με την Ευγενία Σάλτα, επικεφαλής συγγραφέα της μελέτης, περίπου το 30% των ηλικιωμένων που εμφανίζουν παθολογικές αλλοιώσεις Αλτσχάιμερ δεν παρουσιάζουν ποτέ συμπτώματα.
«Δεν γνωρίζουμε γιατί. Πρόκειται για ένα μεγάλο και πολύ σημαντικό μυστήριο», εξηγεί.
Τα νέα ευρήματα υποδεικνύουν ότι οι ανώριμοι νευρώνες ενδέχεται να συμπεριφέρονται διαφορετικά σε ανθρώπους που παραμένουν γνωστικά υγιείς. Πέρα από την πιθανή αντικατάσταση κυττάρων που έχουν υποστεί βλάβη, ίσως συμβάλλουν στην προστασία του εγκεφάλου από τις επιπτώσεις της νόσου.
Μπορεί ο εγκέφαλος να αυτοεπιδιορθώνεται καθώς γερνά;
Μία πιθανή εξήγηση για τη γνωστική ανθεκτικότητα είναι ότι ορισμένοι εγκέφαλοι διαθέτουν μεγαλύτερη ικανότητα αυτοπροστασίας ή επιδιόρθωσης. Η υπόθεση συνδέεται με την ενήλικη νευρογένεση, δηλαδή τη διαδικασία παραγωγής νέων νευρώνων στον εγκέφαλο των ενηλίκων. Οι νευρώνες μεταδίδουν πληροφορίες στο νευρικό σύστημα και είναι απαραίτητοι για τη σκέψη, τη μάθηση και τη μνήμη.
Η νευρογένεση έχει τεκμηριωθεί σε αρκετά είδη ζώων. Ωστόσο, το κατά πόσο η διαδικασία παραγωγής νέων νευρώνων συνεχίζεται και στον ανθρώπινο εγκέφαλο κατά την ενήλικη ζωή αποτελεί αντικείμενο επιστημονικής αντιπαράθεσης εδώ και δεκαετίες. Επιπλέον, η παρουσία ανώριμων νευρώνων δεν αποδεικνύει από μόνη της ότι τα κύτταρα αυτά δημιουργήθηκαν πρόσφατα.
Για να διερευνήσουν το ζήτημα, η Δρ. Σάλτα και οι συνεργάτες της εξέτασαν δείγματα εγκεφαλικού ιστού από την Ολλανδική Τράπεζα Εγκεφάλων. Συνέκριναν τρεις ομάδες: ανθρώπους χωρίς ανιχνεύσιμες παθολογικές αλλοιώσεις, ασθενείς με άνοια λόγω Αλτσχάιμερ και άτομα που είχαν αλλοιώσεις χαρακτηριστικές της νόσου, αλλά παρέμεναν γνωστικά υγιή. Η έρευνα επικεντρώθηκε σε μια μικρή περιοχή του κέντρου μνήμης του εγκεφάλου, όπου ενδέχεται να αναπτύσσονται νέοι νευρώνες.
Οι ερευνητές ανέπτυξαν επίσης νέες μεθόδους ανάλυσης των δεδομένων τους, οι οποίες τους επέτρεψαν να αναγνωρίσουν τα κύτταρα με μεγαλύτερη ακρίβεια, χωρίς να βασίζονται σε μεγάλο βαθμό σε υποθέσεις που προέρχονταν από μελέτες σε ζώα.
Η διαφορά ίσως βρίσκεται στη συμπεριφορά των κυττάρων
Οι ανώριμοι νευρώνες εντοπίστηκαν και στις τρεις ομάδες, ακόμη και στους εγκεφάλους ανθρώπων με μέση ηλικία άνω των 80 ετών. Αρχικά, οι επιστήμονες περίμεναν ότι τα άτομα με γνωστική ανθεκτικότητα θα διέθεταν σημαντικά περισσότερους ανώριμους νευρώνες. Ωστόσο, η διαφορά ήταν μικρότερη από την αναμενόμενη. Έτσι, οι ερευνητές κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η σημαντική διαφορά ίσως δεν βρίσκεται στον αριθμό των ανώριμων νευρώνων που διαθέτει ένας εγκέφαλος, αλλά στον τρόπο με τον οποίο αντιδρούν όταν ο εγκέφαλος υφίσταται βλάβη.
Όταν η ερευνητική ομάδα εξέτασε πιο προσεκτικά τη δραστηριότητα των ανώριμων νευρώνων, εντόπισε εντυπωσιακές διαφορές ανάμεσα στις ομάδες. Στα άτομα με γνωστική ανθεκτικότητα, τα κύτταρα εμφάνιζαν ενδείξεις ενεργοποίησης βιολογικών μηχανισμών που συνδέονται με την επιβίωση και την προστασία από τις βλάβες.
«Στα άτομα με γνωστική ανθεκτικότητα, αυτά τα κύτταρα φαίνεται να ενεργοποιούν μηχανισμούς που τα βοηθούν να επιβιώνουν και να αντιμετωπίζουν τις βλάβες», αναφέρει η Δρ. Σάλτα. «Παρατηρούμε επίσης χαμηλότερη δραστηριότητα σημάτων που σχετίζονται με τη φλεγμονή και τον κυτταρικό θάνατο».
Η φλεγμονή αποτελεί φυσιολογικό μέρος της άμυνας του οργανισμού. Όταν όμως η φλεγμονή στον εγκέφαλο γίνεται χρόνια, μπορεί να συμβάλει στην πρόκληση βλαβών και να επηρεάσει την επικοινωνία μεταξύ των νευρώνων. Ο κυτταρικός θάνατος, από την άλλη πλευρά, διαταράσσει σταδιακά τα νευρωνικά δίκτυα που είναι υπεύθυνα για τη μνήμη και τη σκέψη.
Η Δρ. Σάλτα εκτιμά ότι ο ρόλος των ανώριμων νευρώνων μπορεί να είναι ευρύτερος.
«Ίσως το ζήτημα δεν είναι μόνο η αντικατάσταση των νευρώνων που χάνονται», εξηγεί η Δρ. Σάλτα. «Αυτά τα κύτταρα θα μπορούσαν να υποστηρίζουν τον περιβάλλοντα ιστό και να βοηθούν τον εγκέφαλο να παραμένει λειτουργικός και “νεανικός”. Μπορεί να λειτουργούν σαν ένα είδος λιπάσματος σε έναν κήπο που έχει αρχίσει να μαραζώνει».
Τα ευρήματα χρειάζονται περαιτέρω επιβεβαίωση
Οι ερευνητές τονίζουν ότι δεν έχουν αποδείξει ακόμη ποια ακριβώς είναι η λειτουργία των ανώριμων νευρώνων. Τα συμπεράσματα για τον πιθανό προστατευτικό τους ρόλο βασίζονται σε μοτίβα που παρατηρήθηκαν σε δείγματα εγκεφαλικού ιστού και όχι σε πειράματα που επιβεβαιώνουν άμεσα τη λειτουργία τους.
Επίσης, η παρουσία αυτών των κυττάρων δεν αποδεικνύει ότι ο ανθρώπινος εγκέφαλος συνεχίζει να παράγει νέους νευρώνες σε μεγάλη ηλικία ούτε ότι τα κύτταρα αυτά αποτρέπουν την άνοια. Η γνωστική ανθεκτικότητα πιθανότατα εξαρτάται από πολλούς διαφορετικούς βιολογικούς μηχανισμούς.
«Αυτό είναι ένα μόνο κομμάτι ενός πολύ μεγάλου παζλ», επισημαίνει η Δρ. Σάλτα.
Στο επόμενο στάδιο, η ερευνητική ομάδα σχεδιάζει να εξετάσει πώς οι ανώριμοι νευρώνες επικοινωνούν και αλληλεπιδρούν με τα γειτονικά κύτταρα. Αυτό θα μπορούσε να δείξει αν συμβάλλουν ενεργά στη γνωστική ανθεκτικότητα και με ποιον τρόπο.
Η κατανόηση αυτών των φυσικών μηχανισμών προστασίας θα μπορούσε μακροπρόθεσμα να συμβάλει στην ανάπτυξη νέων θεραπευτικών προσεγγίσεων για τη διατήρηση της μνήμης και των γνωστικών λειτουργιών. Ωστόσο, όπως υπογραμμίζουν οι ερευνητές, η αξιοποίηση των ευρημάτων σε πρακτικές θεραπείες παραμένει ακόμη μακρινή προοπτική.
Πηγή: Science Daily
www.ertnews.gr
Ακολουθήστε το myvolos.net στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
