Στην Αθήνα βρίσκεται ο Παλαιστίνιος σκηνοθέτης Ελία Σουλεϊμάν προσκεκλημένος του Παλαιστινιακού Φεστιβάλ της Αθήνας (15 Οκτωβρίου – 31 Οκτωβρίου 2026) και με την ευκαιρία αυτή μίλησε στο ΕΡΤnews και στη Ντέπυ Βρεττού. Το ηχητικό μέρος της συνέντευξης θα μεταδοθεί στην εκπομπή Μουσική σε 24 καρέ του EPT News Radio 105,8 με το σάουντρακ της ταινίας Divine Intervention το Σάββατο 24 Οκτωβρίου στις 22.00.
–Ελία Σουλεϊμάν, καλώς ήρθατε στην Αθήνα και στην ΕΡΤ. Πώς αισθάνεστε σήμερα;
-«Αισθάνομαι καλά, αν και θα προτιμούσα να μην έβρεχε και να είχε αυτόν τον υπέροχο ήλιο που έχει συνήθως»!
–Από τότε που γυρίσατε την ταινία Divine Intervention (Θεϊκή Παρέμβαση) το 2002, έχετε αλλάξει ως άνθρωπος; Βλέπετε τον κόσμο διαφορετικά σήμερα;
-«Λοιπόν, καθώς μιλούσα αρκετά γι’ αυτό νωρίτερα στη Συνέντευξη Τύπου του Φεστιβάλ Παλαιστινιακού Κινηματογράφου της Αθήνας, ναι, φυσικά, βλέπω τον κόσμο πολύ διαφορετικά.
Ξέρεις, μόλις θυμήθηκα πάλι τον συγγραφέα Τζον Μπέργκερ, ο οποίος μιλούσε για το πριν. Πριν από τη Γάζα. Κάποτε τον ρώτησαν: “Πώς μπορείς να παραμένεις αισιόδοξος και να έχεις ελπίδα, ενώ ο κόσμος γύρω μας καταρρέει”.
Κι εκείνος απάντησε: “Βλέπω τον κόσμο σήμερα, αλλά τον βλέπω με ένα μάτι σημαδεμένο από πληγές”. Δεν θα μπορούσα να σκεφτώ καλύτερο τρόπο για να περιγράψω πώς βλέπω εγώ τον κόσμο σήμερα».
–Οι ταινίες σας λένε τόσα πολλά χωρίς λόγια. Είναι η σιωπή ένας τρόπος έκφρασης πραγμάτων που δύσκολα περιγράφονται με λέξεις ή είναι υπερβολικά παράλογα για να εξηγηθούν;
-«Δεν είναι ζήτημα δυσκολίας στην έκφραση με λέξεις. Είναι ζήτημα των διαφορετικών γλωσσών που χρησιμοποιούνται στον κινηματογράφο. Ο λόγος, είναι μία από αυτές.
Η μουσική είναι σίγουρα καθοριστικός παράγοντας, όπως και η ηχητική επένδυση, αλλά και η σιωπή.
Όλες αυτές οι “γλώσσες”, λοιπόν, συνδυάζονται για να εκφράσουν διαφορετικά επίπεδα αυτού που προβάλλεται και αυτού που συντίθεται ως εικόνα.
Το πρόβλημα με τη γλώσσα δεν είναι η ίδια η γλώσσα, αλλά ο τρόπος χρήσης της, καθώς πολλές ταινίες τη χρησιμοποιούν ως μέσο παροχής πληροφοριών, γεγονός που προσδίδει μια ορισμένη γραμμικότητα — μια έντονη γραμμικότητα, αν θέλεις.
Δεν με ενδιαφέρει να παρέχω πληροφορίες· χρησιμοποιώ τη γλώσσα —όπως και τις άλλες γλώσσες— ως ζήτημα χρονικότητας και εστιάζοντας στη μουσικότητα που ενυπάρχει στον προφορικό λόγο.
Εκεί ακριβώς εντάσσεται η χρήση της γλώσσας από μέρους μου: όχι για να μεταδώσω πληροφορίες, καθώς αυτό δεν αποτελεί το αντικείμενο του ενδιαφέροντος μου.
Πρόκειται για τον χώρο που επιτρέπει στον θεατή να διαμορφώσει τη δική του αίσθηση του νοήματος ή να αντλήσει τη δική του απόλαυση από μια εικόνα.
Εδώ είναι που η γλώσσα συχνά “μολύνει” την ατμόσφαιρα της εικόνας, αντί να προάγει —ας πούμε— μια αίσθηση δημοκρατικής ματιάς».
–Στις ταινίες σας, επίσης, η μουσική και η σιωπή μοιάζουν να συνομιλούν μεταξύ τους. Πώς βρίσκετε την ισορροπία ανάμεσά τους; Και πώς ξέρετε πότε μια σκηνή χρειάζεται μουσική και πότε η σιωπή λέει περισσότερα;
-«Νομίζω ότι όλα αυτά είναι θέμα διαίσθησης, όχι απαραίτητα κάποιας στρατηγικής. Με άλλα λόγια, όταν η εικόνα “βλέπει” τον εαυτό της με μουσική, συμβαίνει επειδή η εικόνα συμπληρώνει το soundtrack ή τη μουσική. Αλλά δεν είναι κάτι που λες στον εαυτό σου: “Αυτό θέλω να κάνω»”. Είναι, ουσιαστικά, ζήτημα ποιητικότητας της εικόνας που συνθέτεις».
–Επίσης, στις ταινίες σας, μερικές φορές γελάμε με πράγματα που στην πραγματικότητα είναι πολύ οδυνηρά. Έχει αλλάξει η αίσθηση του χιούμορ σας με το πέρασμα των χρόνων;
-«Η προσωπική μου αίσθηση του χιούμορ, όχι. Το αν έχει αλλάξει η αίσθηση του χιούμορ καθαυτή , αυτό μένει να φανεί. Δεν ξέρω πώς να το προβλέψω. Αλλά, ελπίζω πως όχι. Και ελπίζω ότι, παρά τον πόνο που βλέπουμε γύρω μας, υπάρχει ακόμα κάποια στιγμή που μπορεί να χαρίσει στον θεατή μια χαρά και ένα ξέσπασμα γέλιου. Αλλά δεν νομίζω ότι είμαι ο κατάλληλος κριτής γι’ αυτό. Προφανώς, θα εξαρτηθεί από την επόμενη ταινία μου και από το πώς θα αντιδράσει το κοινό σε αυτήν».
–Μου είπατε, λοιπόν, ότι ετοιμάζετε την επόμενη ταινία. Αυτό είναι ένα καλό νέο.
-«Γράφω την επόμενη ταινία. Το γράψιμο είναι ένα πράγμα. Το γύρισμα της ταινίας είναι ένα άλλο».
–Όταν λοιπόν γυρίσατε το Divine Intervention, η ζωή στην Παλαιστίνη ήταν ήδη επώδυνη και παράλογη. Σήμερα, νιώθετε ότι η πραγματικότητα έχει ξεπεράσει οτιδήποτε μπορεί να αποδώσει ο κινηματογράφος;
-«Πρέπει να πω ότι έχει γίνει μεγαλύτερη η πρόκληση. Παρά τη βία που υπήρχε όταν γύριζα το Divine Intervention και την ακραία σκληρότητα εκείνης της ιστορικής στιγμής, δεν νομίζω ότι συγκρίνεται με αυτό που συμβαίνει σήμερα. Επομένως, πιστεύω ότι η πρόκληση είναι σίγουρα –ας το πούμε έτσι– πολύ μεγαλύτερου μεγέθους.
Αλλά, ξέρετε, δεν χάνω την ελπίδα μου. Ελπίζω ότι θα βρεθεί κάποιος τρόπος ώστε η ταινία να ξεφύγει από την απλή αντιπαράθεση με την πραγματικότητα και να τη μεταμορφώσει, κατά κάποιον τρόπο, σε κάτι που αποπνέει μια ποιητική αίσθηση, αν θέλετε».
–Έπειτα από τόσα χρόνια που γίνεστε μάρτυρας της αδικίας στην Παλαιστίνη, πώς νιώθετε;
-«Φαίνεται πως θα περιμένουμε πολύ ακόμα για να αποδοθεί δικαιοσύνη στην Παλαιστίνη».
–Παρακολουθούμε τη γενοκτονία στη Γάζα να εκτυλίσσεται σε πραγματικό χρόνο, καθώς και τη σύγκρουση να εξαπλώνεται σε ολόκληρη τη Μέση Ανατολή. Κι έπειτα επιστρέφουμε στην καθημερινότητά μας. Τι λέει αυτό για εμάς;
«Δεν ξέρω αν λέει κάτι παραπάνω από αυτό. Είμαστε πραγματικά σαν μια ομάδα ανθρώπων χωρίς καμία δύναμη, γιατί πέρα από το να διαδηλώνουμε, να φωνάζουμε δυνατά και να ακούγεται η φωνή μας —και δεν ξέρω αν υπάρχουν πολλά που μπορούν να γίνουν μπροστά σε τόση βία—, νομίζω ότι πολλοί από εμάς νιώθουμε απλώς ανήμποροι καθώς βλέπουμε τον κόσμο να καταρρέει. Οπότε, δεν είμαι καθόλου σίγουρος ότι διανύουμε μια καλή στιγμή στην ιστορία μας.
Και δεν ξέρω καν αν υπάρχει φως στο τέλος του τούνελ, αυτό έχει γίνει πλέον ερωτηματικό, γιατί πιστεύω ότι οι δυνάμεις του κακού, αυτή τη στιγμή —θα μπορούσε να πει κανείς— κερδίζουν. Είναι δύσκολο να το εκφράσεις. Εννοώ, ειδικά για εμάς που δεν βρισκόμαστε κάτω από τους βομβαρδισμούς. Αναρωτιέμαι πώς είναι να ζεις τώρα σε ένα μέρος όπως η Γάζα, με όλους αυτούς τους βομβαρδισμούς, τα drones, τη δυστυχία, την πείνα και τη δίψα…..Είναι η πιο άθλια κατάσταση που μπορεί να βιώσει κανείς.
Eίμαστε προνομιούχοι με μια έννοια, που μπορούμε να καθόμαστε εδώ και να προσπαθούμε να βγάλουμε κάποιο νόημα από όλο αυτό».
–Όταν βλέπετε τόσα δεινά και τόσο ελάχιστη αλλαγή, πώς διαχειρίζεστε τα συναισθήματά σας; Ως δημιουργός ταινιών, μπορείτε να μετατρέψετε τον θυμό σας σε κάτι ουσιαστικό μέσα από τον κινηματογράφο;
-«Είναι πραγματικά δύσκολο να το ξέρεις. Εννοώ, για πολύ καιρό δεν μπορούσα να βρω κανένα νόημα στη συγγραφή σεναρίου που να αντικατοπτρίζει όσα συμβαίνουν. Ακόμα δεν μπορώ. Αλλά ελπίζω πως, αν καταφέρει κανείς να κρατήσει μια ορισμένη απόσταση, θα μπορέσει τελικά να πει κάτι που να αφορά τον κόσμο στον οποίο ζούμε. Και αυτό είναι πραγματικά, προς το παρόν, ένα τυφλό σημείο, θα έλεγα».
–Και τέλος, θα ήθελα να σας ρωτήσω κάτι πιο προσωπικό. Τι σημαίνει η αγάπη στη ζωή σας και πώς είναι να μοιράζεστε τη ζωή σας με αυτή την υπέροχη τραγουδίστρια, τη Yasmin Hamdan;
-«Δεν θα απαντήσω σε αυτό, ως ένδειξη διαμαρτυρίας, γιατί ζηλεύω!
Με την Yasmin ,στην πραγματικότητα, συνεργαζόμαστε. Δουλεύουμε μαζί. Ξέρετε, εγώ συνεισφέρω λιγότερο στη μουσική της απ’ ό,τι εκείνη στις ταινίες μου. Γιατί όταν φτάνει η ώρα της δημιουργίας —όταν γυρίζω μια ταινία, ή ακόμα και πριν ξεκινήσω τα γυρίσματα— αρχίζουμε ουσιαστικά να συζητάμε για το ύφος και το είδος της μουσικής που πρέπει να ενσωματωθεί.
Έτσι, με τον κλασικό τρόπο, εκείνη γίνεται κάτι σαν μουσική σύμβουλος της ταινίας. Επιπλέον, έχω χρησιμοποιήσει δικά της τραγούδια στις ταινίες μου, οπότε, είμαι πιο τυχερός από εκείνη, γιατί εκείνη είναι πιο έξυπνη από εμένα»!
–Και όσον αφορά την αγάπη;
-«Είναι παντού στον αέρα, όπως λένε».
Info
Ο σκηνοθέτης Ελία Σουλεϊμάν βρίσκεται στην Αθήνα προσκεκλημένος του Παλαιστινιακού Φεστιβάλ της Αθήνας (15 Οκτωβρίου – 31 Οκτωβρίου 2026).
Κομβικό σημείο του προγραμματισμού αποτελεί η ρετροσπεκτίβα στο έργο του, στο πλαίσιο της οποίας θα προβληθούν οι σημαντικότερες ταινίες του σκηνοθέτη που αποτελεί μια από τις πιο ιδιαίτερες φωνές του παλαιστινιακού και διεθνούς κινηματογράφου.
Οι δράσεις του φεστιβάλ θα πραγματοποιηθούν στον κινηματογράφο Τριανόν, στη Στέγη του Ιδρύματος Ωνάση και το Εθνικό Μουσείο Μοντέρνας Τέχνης (ΕΜΣΤ). Μπορείτε να δείτε περισσότερα στο: www.athenspalestinefilmfestival.org
Φωτο: Στέλιος Μιχαηλίδης
www.ertnews.gr
Ακολουθήστε το myvolos.net στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
