Με αφορμή τη διανομή της ελληνικής ταινίας «Η Βαλίτσα» (συμπαραγωγής Tanweerκαι Netflix), ανοίγουμε τις μουσικές μας αποσκευές και ανακαλύπτουμε έξι τραγούδια και ένα ένοχο bonus track που αποδεικνύουν ότι, για τον Έλληνα, μια βαλίτσα δεν είναι ποτέ απλώς ένα αντικείμενο, ή το μέσο που μεταφέρει κάτι από ένα τόπο σε ένα άλλο… αλλά συνήθως η αρχή ενός δράματος. [Ή η λύση του, αν είστε αισιόδοξοι και το προτιμάτε].
Η βαλίτσα έχει τραγουδηθεί σε όλες σχεδόν τις γλώσσες του κόσμου. Στο μιούζικαλ «Evita», η ερωμένη του Περόν βρίσκεται ξαφνικά με μια αποσκευή και χωρίς στέγη, τραγουδώντας το περίφημο «Another Suitcase in Another Hall», (που γνωρίσαμε κινηματογραφικά και με τη φωνή της Μαντόνα). Στην ισπανόφωνη μουσική, η María José Quintanilla τραγουδά στο «La Maleta» για μια γυναίκα που έχει ετοιμάσει τη βαλίτσα της προκειμένου να εγκαταλείψει μια σχέση που έχει πλέον τελειώσει. Παντού, λοιπόν, υπάρχουν βαλίτσες και, συνήθως, κάποιος που δεν περνάει και τις καλύτερες μέρες του.
Στην Ελλάδα, όμως, η βαλίτσα έχει αποκτήσει σχεδόν εθνική υπόσταση. Η ελληνική δισκογραφία την έχει φορτώσει με ξενιτιά, μετανάστευση, χωρισμούς, αναχωρήσεις και ανεκπλήρωτες επιστροφές. Παλαιότερα, μάλιστα, όταν κάποιος έπαιρνε τη βαλίτσα του, το πιθανότερο ήταν ότι δεν θα τον βλέπαμε για αρκετά χρόνια, για αυτό ακουγόταν και ως η απόλυτη απειλή από τον Αντωνάκη στο «Η δε γυνή να φοβείται τον άντρα». Σήμερα βέβαια αν γραφόταν μια ανάλογη ιστορία, μπορεί απλώς να πηγαίνει τριήμερο στη Ρώμη (σ.σ. καλή ώρα σαν εμένα) με μια χειραποσκευή και να διαμαρτύρεται επειδή η αεροπορική εταιρεία τού χρεώνει επιπλέον το σακίδιο (true story!).
Με αφορμή την ελληνική κωμωδία «Η Βαλίτσα», σε σενάριο της Κατερίνας Μπέη, όπου τρεις γυναίκες βρίσκουν μια αποσκευή γεμάτη χρήματα και ανακαλύπτουν ότι ο ξαφνικός πλουτισμός συνοδεύεται από αρκετά προβλήματα, αποφασίσαμε να αναζητήσουμε έξι ελληνικά τραγούδια που χωρούν μια βαλίτσα στους στίχους ή στον τίτλο τους… και ένα ακόμη, ως υπέρβαρη αποσκευή, γιατί ορισμένα τραγούδια δεν γίνεται να τα αφήσεις στο αεροδρόμιο να σου κουνάνε το μαντήλι.
1. «Πού θα πάει η βαλίτσα» – Σπεράντζα Βρανά και Τρίο Κιτάρα (1954)
Η βαλίτσα ως τελεσίγραφο
Πριν η βαλίτσα αποκτήσει ροδάκια και δικαίωμα αποζημίωσης σε περίπτωση απώλειας, είχε ήδη πρωταγωνιστήσει στον ελληνικό κινηματογράφο.
Στην «Ωραία των Αθηνών» του Νίκου Τσιφόρου, η Σπεράντζα Βρανά και το Τρίο Κιτάρα τραγουδούν μια απολαυστική σύνθεση του Γιώργου Μουζάκη, σε στίχους Γιώργου Γιαννακόπουλου.
Εδώ η βαλίτσα δεν αποτελεί ταξιδιωτικό αξεσουάρ, αλλά μέτρο της ανθρώπινης υπομονής. Μια γυναίκα έχει κουραστεί με τον σύντροφό της, ο οποίος φαίνεται να έχει αναγάγει την τεμπελιά, το χουζούρι και τις αγκαλιές σε πλήρη απασχόληση.
Πρόκειται ουσιαστικά για μια μουσική προειδοποίηση: ο έρωτας είναι υπέροχος, αλλά κάποιος πρέπει να παίρνει και μια ευθύνη.
Μια μικρή, πανέξυπνη κωμωδία σχέσεων… σε μορφή τραγουδιού (συμπύκνωση φάση). Αν το καλοσκεφτείς είναι ίσως η πρώτη μας υπενθύμιση ότι, όταν μια γυναίκα ρωτά μέχρι πού θα πάει η βαλίτσα, συνήθως έχει ήδη πάρει την απόφαση της να φορέσει τα αθλητικά της και να την κάνει.
2. «Δεν θέλω το κακό σου (Οι βαλίτσες)» – Στέλιος Καζαντζίδης (1952)
Η βαλίτσα που χωράει έναν ολόκληρο χωρισμό
Μουσική του Γιάννη Παπαϊωάννου και στίχοι του Κώστα Μάνεση, σε ένα από τα τραγούδια που σημάδεψαν τα πρώτα βήματα του Στέλιου Καζαντζίδη.
Εδώ ο έρωτας έχει τελειώσει, η γυναίκα έχει πάρει τις βαλίτσες της και ο άνδρας που μένει πίσω δεν καταφεύγει στις κατάρες· αντιθέτως, της εύχεται να βγει κεριδσμένη από την επιλογή της και αφήνει ανοιχτό το ενδεχόμενο της επιστροφής.
Πρόκειται για μια αξιοσημείωτα πολιτισμένη αντίδραση για τα δεδομένα ενός λαϊκού χωρισμού… σχεδόν ύποπτα πολιτισμένη για τη μη σκανδιναβικίζουσα ελλαδίτσα μας.
Οι «Βαλίτσες» είναι και ένα τραγούδι με ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τη συγκεκριμένη κινηματογραφική αφορμή: η Κατερίνα Μπέη, που υπογράφει τη νέα «Βαλίτσα», έχει γράψει και το σενάριο του «Υπάρχω», της κινηματογραφικής βιογραφίας του Καζαντζίδη.
Μικρός ο κόσμος. Ακόμη μικρότερο το πορτμπαγκάζ του. Ή πιο απλά «τσουναγκαρού» που θα έλεγε στα Ιαπωνικά ο φίλος μου Παναγιώτης.
3. «Μια βαλίτσα στο ένα χέρι» – Πρόδρομος Τσαουσάκης (1965)
Όταν η αναχώρηση είναι μονόδρομος
Μουσική του Θόδωρου Δερβενιώτη και στίχοι του Κώστα Βίρβου.
Εδώ αφήνουμε στην άκρη τις ερωτικές απιστίες και περνάμε σε μια πολύ πιο επώδυνη πραγματικότητα: την ξενιτιά.
Ο Πρόδρομος Τσαουσάκης τραγουδά για τον μετανάστη που φεύγει για μια άγνωστη γη, έχοντας μαζί του μια βαλίτσα, την ευχή της μητέρας του και την αγωνία για όσα πρόκειται να συναντήσει.
Είναι η Ελλάδα μιας εποχής κατά την οποία η αναχώρηση δεν σήμαινε απαραίτητα διακοπές, σπουδές ή μια καινούρια επαγγελματική πρόκληση… για χιλιάδες ανθρώπους ήταν μια δύσκολη απόφαση επιβίωσης.
Η βαλίτσα γίνεται εδώ ένα μικρό φορητό σπίτι: Χωράει ρούχα, αναμνήσεις, την οικογένεια που μένει πίσω και μια επιστροφή που κανείς δεν μπορεί να εγγυηθεί.
Το τραγούδι λειτουργεί και ως υπενθύμιση ότι πίσω από τη νοσταλγία με την οποία συχνά αντιμετωπίζουμε τα παλιά λαϊκά κρύβονται πραγματικές κοινωνικές συνθήκες… και όχι, σε αυτή την περίπτωση το πρόβλημα δεν είναι αν η αποσκευή ξεπερνά τα δέκα κιλά.
4. «Η Βαλίτσα» – Τόλης Βοσκόπουλος
Ο χωρισμός ως το απόλυτο προαποφασισμένο τρεντ
Σε μουσική Γιώργου Ζαμπέτα και στίχους Αλέκου Σακελλάριου, το τραγούδι πρωτακούστηκε από τον Τόλη Βοσκόπουλο στη θεατρική κωμωδία «Πέντε πρόσωπα ζητούν μεροκάματο» το 1967 και περιλαμβάνεται αργότερα στον δίσκο «Οι αναμνήσεις ξαναγυρίζουνε» (1977).
Ο Τόλης βρίσκεται αντιμέτωπος με μια σχέση που έχει αρχίσει να μοιάζει περισσότερο με διαρκή διαπραγμάτευση παρά με έρωτα, και επιλέγει την αποχώρηση (εύκολη επιλογή για ένα γόη, να τα λέμε αυτά).
Το ενδιαφέρον εδώ είναι ότι δεν έχουμε έναν παθητικό, εγκαταλειμμένο εραστή, αλλά έναν άνδρα που αποφασίζει να φύγει ο ίδιος, με σχεδόν πανηγυρική διάθεση.
Η βαλίτσα μετατρέπεται σε όργανο προσωπικής χειραφέτησης, συνοδευόμενο από την απαραίτητη λαϊκή μεγαλοπρέπεια. Κάτι ανάμεσα σε οριστικό χωρισμό και θεαματική έξοδο από μπουζουξίδικο.
Βέβαια, όλοι γνωρίζουμε ότι στα ελληνικά τραγούδια οι πιο κατηγορηματικές αποχωρήσεις έχουν συχνά και το μεγαλύτερο ποσοστό επιστροφής.
5. «Βαριά βαλίτσα» – Νίκος Παπάζογλου (1990)
Το πραγματικό βάρος δεν το μετράει η ζυγαριά
Η εισαγωγή μου θα με συνέφερε αν αναφερόταν στη ζυγαριά που ανεβαίνω κάθε τέλος της εβδομάδας. Αλι σε εμένα και αλί στο τραγούδι.
Ένα τραγούδι ακόμα, αυτή τη φορά από τον δίσκο «Σύνεργα», σε μουσική του Νίκου Παπάζογλου και στίχους του Τάκη Σιμώτα.
Η βαλίτσα του Παπάζογλου είναι ίσως η πιο συγκινητική της επιλογής μας, οχι επειδή κουβαλάει πολλά πράγματα, αλλά επειδή συνοδεύεται από ένα εισιτήριο χωρίς επιστροφή.
Η αναχώρηση αποκτά εδώ μια διαφορετική βαρύτητα. Δεν έχει σημασία αν κάποιος ταξιδεύει με πλοίο, τρένο ή αεροπλάνο. Εκείνο που μετράει είναι η απόσταση που δημιουργείται ανάμεσα στους ανθρώπους και η βεβαιότητα ότι ορισμένοι αποχωρισμοί αλλάζουν τη ζωή μας οριστικά.
Το τραγούδι μετατρέπει μια τόσο συνηθισμένη εικόνα, έναν άνθρωπο που δυσκολεύεται να σηκώσει την αποσκευή του, σε μια βαθιά ανθρώπινη μεταφορά.
Άλλωστε, κανένας υπάλληλος αεροδρομίου δεν έχει καταφέρει ακόμη να ζυγίσει με ακρίβεια το βάρος ενός αποχαιρετισμού.
6. «Η Βαλίτσα» – Ιεροκλής Μιχαηλίδης (2018)
Μια ζωή τσαλακωμένη, έτοιμη για check-in
Κλείνουμε την κανονική εξάδα με μια ακόμη κινηματογραφική βαλίτσα, αυτή τη φορά από την ταινία «1968» του Τάσου Μπουλμέτη.
Η μουσική ανήκει στην Ευανθία Ρεμπούτσικα, οι στίχοι στον ίδιο τον σκηνοθέτη και η ερμηνεία στον Ιεροκλή Μιχαηλίδη.
Εδώ η αποσκευή δεν κουβαλά απλώς τα απαραίτητα για μια μετακίνηση. Γίνεται αποθήκη προσωπικών αναμνήσεων, παλιών ερώτων, φθαρμένων ονείρων και μιας ζωής που έχει ήδη αφήσει τα σημάδια της πάνω στον άνθρωπο που ταξιδεύει.
Ένα τραγούδι με νοσταλγία, θεατρικότητα και την υπέροχη κινηματογραφική αίσθηση ότι κάθε αντικείμενο μπορεί να κρύβει μια ολόκληρη ιστορία.
Αν υπάρχει μία βαλίτσα σε αυτή τη λίστα που θα άξιζε να ανοίξουμε για να μάθουμε τι ακριβώς κουβαλάει, είναι αυτή.
Με την απαραίτητη προειδοποίηση ότι το συναισθηματικό της περιεχόμενο πιθανότατα δεν καλύπτεται από καμία ταξιδιωτική ασφάλιση.
+1 (και το αγαπημένο μου γιατί έχει κατινιά και μια κάποια αξιοσημείωτη αποφασιστικότητα).
«Αεροπλάνο» – Λίτσα Γιαγκούση (1997)
Η μόνη βαλίτσα που δικαιούται να ταξιδέψει στην καμπίνα του αεροσκάφους γιατί έχει εισιτήριο flex
Και φτάνουμε στο bonus μας, dιότι μπορεί η ελληνική μουσική να έχει συνδέσει τη βαλίτσα με μεγάλους αποχωρισμούς, κοινωνικές μεταβολές, τη μετανάστευση και τον υπαρξιακό πόνο, αλλά χρειαζόταν κάποια στιγμή μια γυναίκα να βάλει τα πράγματα στη σωστή τους διάσταση.
Η Λίτσα Γιαγκούση, με το «Αεροπλάνο» του Γιάννη Καραλή, από τον δίσκο «Σίγουρα» (1997), αντιμετωπίζει τον ερωτικό χωρισμό με την αποφασιστικότητα ενός ανθρώπου που έχει ήδη κοιτάξει τις αναχωρήσεις του αεροδρομίου.
Δεν ξέρουμε αν έχει προορισμό, ούτε αν έχει κάνει προ-κράτηση· ξέρουμε, όμως, ότι η διάθεση για απόδραση υπάρχει και ότι η βαλίτσα θα γεμίσει με όσα χρειάζονται για να αφήσει πίσω της έναν αποτυχημένο έρωτα.
Είναι το απόλυτο λαϊκό τραγούδι της φυγής της γενιάς μου, εκείνο που, αν κυκλοφορούσε σήμερα, θα μπορούσε να έχει χορηγό μια αεροπορική εταιρεία και να συνοδεύεται από διαφημιστικό κωδικό για one-way εισιτήρια.
Και κάπως έτσι, από τον Τσαουσάκη και τον Παπάζογλου μέχρι τον Βοσκόπουλο και τη Γιαγκούση, η ελληνική μουσική απέδειξε ότι δεν υπάρχει μία και μοναδική χρήση της βαλίτσας: Άλλος την παίρνει και ζορίζεται (για να ξενιτευτεί), άλλος για να ξεχάσει, άλλος για να εγκαταλείψει έναν έρωτα και άλλος για να χωρέσει μέσα της όσα δεν μπορεί να αφήσει πίσω (αυτός είναι που την παίρνει και… δροσίζεται).
Στη νέα ελληνική ταινία «Η Βαλίτσα», πάντως, τα πράγματα είναι λίγο διαφορετικά: τρεις γυναίκες βρίσκουν μια βαλίτσα γεμάτη χρήματα και, αντί να φύγουν, αρχίζουν να μπλέκουν. Είναι μια -τουλάχιστον- πρωτότυπη αντιστροφή της ελληνικής μουσικής παράδοσης. Επιτέλους κάποιος βρίσκει μια βαλίτσα και δεν σκέφτεται αμέσως την ξενιτιά αν και, με τόσα χρήματα και τόσα προβλήματα, ένα εισιτήριο χωρίς επιστροφή ίσως να μην ήταν τελικά κακή ιδέα.
Ακούστε τη συνέντευξη μας με τη σεναριογράφο της ταινίας στο ΕΡΤnews radio αυτό το Σάββατο (17/10).
www.ertnews.gr
Ακολουθήστε το myvolos.net στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
