Η ιδέα ότι η Γη κινείται γύρω από τον Ήλιο, ενώ ταυτόχρονα περιστρέφεται γύρω από τον άξονά της, υπήρξε μία από τις πιο ριζοσπαστικές παραδοχές της νεότερης επιστήμης. Ήταν ακριβώς αυτή η θέση που οδήγησε τον Γαλιλαίο Γαλιλέι ενώπιον της Ιεράς Εξέτασης και στην καταδίκη του το 1633 – μια εξέλιξη που προκαλεί εντύπωση, αν αναλογιστεί κανείς ότι οι αντίστοιχες ηλιοκεντρικές θεωρίες του Κοπέρνικου, πάνω στις οποίες στηρίχθηκε, δεν είχαν προκαλέσει ανάλογη αντίδραση.
Ο Γαλιλαίος θεωρείται δικαίως ο στοχαστής που αποκαθήλωσε την αυθεντία του Αριστοτέλη και του Πτολεμαίου σε ό,τι αφορά την κίνηση της Γης και των ουράνιων σωμάτων, ανοίγοντας τον δρόμο για τον Νεύτωνα. Κι όμως, η επιστημονική του μεθοδολογία απείχε σημαντικά από τους νόμους του Γιοχάνες Κέπλερ, οι οποίοι έδωσαν τελικά το μαθηματικό θεμέλιο στην ηλιοκεντρική κοσμολογία. Αυτήν ακριβώς τη σύνθετη και συχνά αντιφατική διαδρομή φωτίζει ο Κώστας Γαβρόγλου στο βιβλίο του «Η Δίκη του Γαλιλαίου», που κυκλοφορεί από τις Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης. Το έργο δεν αποτελεί απλώς μια βιογραφική αφήγηση, αλλά μια εις βάθος διερεύνηση των επιστημονικών, θεολογικών και κοινωνικών παραμέτρων της Δίκης, από τις αρχές του 17ου αιώνα έως και τη σύγχρονη εποχή.
Ως ιστορικός των επιστημών, ο Γαβρόγλου αποφεύγει εξαρχής τόσο την αγιογραφία όσο και τα απλουστευτικά σχήματα αντιπαράθεσης. Ο Γαλιλαίος έχει περάσει στη συλλογική μνήμη ως ο φωτισμένος επιστήμονας που αντιστάθηκε στον εκκλησιαστικό σκοταδισμό, ακόμη και με το –πιθανότατα μεταγενέστερο– απόφθεγμα «και όμως κινείται». Ωστόσο, όπως επισημαίνεται, οι μύθοι συχνά διαμορφώνουν την ιστορία των επιστημών επί αιώνες. Στην πραγματικότητα, ο Γαλιλαίος ούτε φυλακίστηκε ούτε εκτελέστηκε, ενώ η σύγκρουσή του με την Εκκλησία δεν περιορίστηκε στο ζήτημα της αστρονομίας. Στον πυρήνα της βρισκόταν μια βαθύτερη διαμάχη εξουσίας και πειθαρχίας, ανάμεσα σε θεσμούς και πρόσωπα με άνισο κύρος.
Καθηγητής μαθηματικών στην Αυλή των Μεδίκων, ο Γαλιλαίος δεν βρέθηκε αντιμέτωπος μόνο με την Εκκλησία. Πολλοί λόγιοι και επιστήμονες της εποχής παρέμειναν επιφυλακτικοί απέναντι στα συμπεράσματά του, παρά τις τηλεσκοπικές του παρατηρήσεις: τις ηλιακές κηλίδες, την τραχεία επιφάνεια της Σελήνης, τον τεράστιο αριθμό άστρων στον Γαλαξία, τις φάσεις της Αφροδίτης, τους δορυφόρους του Δία ή το παράξενο σχήμα του Κρόνου. Οι ανακαλύψεις αυτές αμφισβητούσαν το αρχαίο ιδεώδες του «σώζειν τα φαινόμενα», σύμφωνα με το οποίο οι ουράνιες κινήσεις όφειλαν να είναι τέλειες και κυκλικές, ακόμη κι αν αυτό δεν ανταποκρινόταν στην πραγματικότητα.
Για την Εκκλησία, ωστόσο, το διακύβευμα ξεπερνούσε την αστρονομία. Εκείνο που προκαλούσε τη μεγαλύτερη ανησυχία ήταν η απειλή μιας νέας κοσμολογικής αντίληψης, όπου η Γη δεν θα κατείχε πλέον προνομιακή θέση στο Σύμπαν, αλλά θα αποτελούσε απλώς ένα στοιχείο ενός ευρύτερου συστήματος. Η ανατροπή αυτή έθετε υπό αμφισβήτηση την καθιερωμένη θεολογική τάξη.
Ο Γαβρόγλου παρακολουθεί επίσης τον τρόπο με τον οποίο η Δίκη του Γαλιλαίου ερμηνεύθηκε και αναπλαισιώθηκε στους αιώνες που ακολούθησαν. Από τον Μπέρτολτ Μπρεχτ και τη «Ζωή του Γαλιλαίου», όπου ο Ιταλός επιστήμονας παρουσιάζεται ως εμβληματική μορφή επαναστατικής σκέψης, έως τον Άρθουρ Καίσλερ και τους «Υπνοβάτες», όπου ο Γαλιλαίος επικρίνεται για αλαζονεία και για την υποτίμηση του έργου του Κέπλερ.
Παράλληλα, ο συγγραφέας έχει ασχοληθεί και θεατρικά με το θέμα. Το έργο του «Ο Πάπας του Γαλιλαίου» εστιάζει στις μυστηριώδεις επισκέψεις του Γαλιλαίου στο Βατικανό, τον Απρίλιο του 1624, και στις έξι πολύωρες συναντήσεις του με τον καρδινάλιο Μαφέο Μπαρμπερίνι, τον μετέπειτα Πάπα Ουρβανό Η΄. Το έργο παρουσιάστηκε ως θεατρικό αναλόγιο στο Ολύμπια Δημοτικό Θέατρο «Μαρία Κάλλας» τον Οκτώβριο του 2024 και κυκλοφορεί πλέον σε βιβλίο από τις εκδόσεις Σοκόλη.
Πηγή: ΑΠΕ-ΜΠΕ
www.ertnews.gr
Ακολουθήστε το myvolos.net στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
