Πώς μπορεί ένα δίκτυο προστατευόμενων περιοχών να λειτουργήσει ταυτόχρονα ως ασπίδα για τη βιοποικιλότητα και ως αναπτυξιακό εργαλείο για τις τοπικές κοινωνίες; Σε αυτό το ερώτημα επιχειρεί να απαντήσει η Ευρωπαϊκή Επιτροπή με νέες κατευθυντήριες γραμμές που δημοσιοποιήθηκαν σήμερα, Τρίτη (14 Ιουλίου) στις Βρυξέλλες, θέτοντας στο επίκεντρο το δίκτυο Natura 2000 και τον βιώσιμο τουρισμό.
Ανταπόκριση – Βρυξέλλες
Το κείμενο εργασίας των υπηρεσιών της Επιτροπής [SWD(2026) 236] έρχεται να επικαιροποιήσει έναν οδηγό δύο δεκαετιών, αντλώντας από την εμπειρία εφαρμογής των οδηγιών για τα Πουλιά και τους Οικοτόπους. Το ζητούμενο, όπως το θέτει η ίδια η Επιτροπή, είναι η ισορροπία. Στις περιοχές Natura 2000 οι οικονομικές δραστηριότητες δεν απαγορεύονται, υπό τον όρο ότι δεν θίγουν τους στόχους διατήρησης.
Δίκτυο-ραχοκοκαλιά της περιβαλλοντικής πολιτικής
Το Natura 2000 αποτελεί τον ακρογωνιαίο λίθο της ενωσιακής πολιτικής για τη φύση. Περιλαμβάνει πάνω από 27.000 προστατευόμενες περιοχές σε όλα τα κράτη-μέλη, καλύπτοντας το 18,6% της χερσαίας και το 10,5% της θαλάσσιας έκτασης της ΕΕ. Σύμφωνα με τα στοιχεία της Επιτροπής, περίπου το 65% των Ευρωπαίων ζει σε ακτίνα 5 χιλιομέτρων από κάποια περιοχή Natura 2000.
Το βάρος του τουρισμού για την ευρωπαϊκή οικονομία είναι εξίσου καθοριστικό, καθώς ο κλάδος αντιστοιχεί στο 7,1% της ακαθάριστης προστιθέμενης αξίας της ΕΕ (περί τα 807 δισ. ευρώ το 2024) και απασχολεί πάνω από 20 εκατομμύρια εργαζομένους.
| Μέγεθος | Στοιχείο |
| Προστατευόμενες περιοχές Natura 2000 | πάνω από 27.000 |
| Κάλυψη χερσαίας έκτασης ΕΕ | 18,6% |
| Κάλυψη θαλάσσιας έκτασης ΕΕ | 10,5% |
| Συνολικά ετήσια κοινωνικά οφέλη δικτύου | 200–300 δισ. ευρώ |
| Ετήσιες δαπάνες τουρισμού/αναψυχής στο δίκτυο | 50–85 δισ. ευρώ |
| Θέσεις εργασίας (FTE) από τον τουρισμό | 4,5–8 εκατ. |
| Εξ αυτών, από επισκέπτες «ελκυόμενους» από το Natura 2000 | 800.000–2 εκατ. |
| Συμβολή τουρισμού στην ΑΠΑ της ΕΕ (2024) | 7,1% (~807 δισ. ευρώ) |
Το «παράδοξο της διατήρησης»
Οι κατευθυντήριες γραμμές δεν αποσιωπούν τις εντάσεις. Αναγνωρίζουν ρητά αυτό που η επιστημονική βιβλιογραφία αποκαλεί «παράδοξο της διατήρησης». Οι καλύτερα προστατευόμενες περιοχές προσελκύουν δυσανάλογα μεγάλο αριθμό επισκεπτών, αυξάνοντας έτσι τις πιέσεις στα ίδια τα οικοσυστήματα που τις καθιστούν ελκυστικές. Η κακή διαχείριση της ροής επισκεπτών μπορεί ταχύτατα να οδηγήσει σε υποβάθμιση οικοτόπων, όχληση ειδών, ρύπανση και εξάντληση φυσικών πόρων.
Για να αντιμετωπιστεί αυτός ο κίνδυνος, η Κομισιόν προτείνει ένα μεθοδολογικό πλαίσιο τεσσάρων βημάτων: εντοπισμός πιέσεων, απειλών και δυνητικών ωφελειών, εκτίμηση της «φέρουσας ικανότητας» (carrying capacity) της περιοχής, ενίσχυση της επικοινωνίας και της ευαισθητοποίησης και εφαρμογή κατάλληλων μέτρων διαχείρισης, όπως χωροθέτηση ζωνών, κανόνες πρόσβασης και τιμολογιακή πολιτική.
Η άνοδος του οικοτουρισμού
Η έκθεση εστιάζει στη δυναμική του οικοτουρισμού, ως είδος «υπεύθυνου ταξιδιού σε φυσικές περιοχές που διαφυλάσσει το περιβάλλον και στηρίζει τις τοπικές κοινότητες». Από τις αρχές της δεκαετίας του 1990, ο κλάδος καταγράφει εκτιμώμενο ετήσιο ρυθμό ανάπτυξης που φτάνει έως και το 34%, ξεπερνώντας κατά πολύ τη μέση ανάπτυξη του τουρισμού συνολικά (περί το 4,3%).
Επίσης, η μελέτη επισημαίνει την πίεση της κλιματικής αλλαγής, καθώς προβλέπεται μια αισθητή μετατόπιση βορρά-νότου στη ζήτηση, με τις νότιες περιοχές και ιδίως τις παράκτιες, να αντιμετωπίζουν πιθανές μειώσεις υπό υψηλότερα σενάρια θέρμανσης, ένα δεδομένο με άμεσο ενδιαφέρον για μεσογειακούς προορισμούς όπως η Ελλάδα.
Παραδείγματα και ελληνική διάσταση
Το έγγραφο πλαισιώνεται από μελέτες κατά περίπτωση σε όλη την Ευρώπη, από το εθνικό πάρκο Port-Cros στη Γαλλία και τη διαχείριση της κατάδυσης, μέχρι το πάρκο Koli στη Φινλανδία, όπου οι 250.000 επισκέπτες απέφεραν το 2024 οικονομικό αποτύπωμα 24,2 εκατ. ευρώ στην τοπική οικονομία. Η Ελλάδα εμφανίζεται μεταξύ των εννέα προστατευόμενων περιοχών όπου το διακρατικό έργο DestiMED PLUS ανέπτυξε φιλικά προς το περιβάλλον τουριστικά πακέτα.
Το επόμενο βήμα
Οι κατευθυντήριες γραμμές συνδέονται με ευρύτερους στόχους, όπως η Στρατηγική της ΕΕ για τη Βιοποικιλότητα για το 2030, ενώ η Κομισιόν προετοιμάζει και νέα ενωσιακή στρατηγική για τον βιώσιμο τουρισμό. Παράλληλα, η πρόταση για το επόμενο Πολυετές Δημοσιονομικό Πλαίσιο 2028-2034 αναφέρεται ρητά στη «βιώσιμη τουριστική ανάπτυξη σε πόλεις, αγροτικές περιοχές και κοινότητες».
Η Κομισιόν εκτιμά πως η προστασία της φύσης και η τοπική ανάπτυξη δεν αποτελούν αντιτιθέμενους στόχους, παρά με τη σωστή διαχείριση μπορούν να εξελίσσονται μαζί.
www.ertnews.gr
Ακολουθήστε το myvolos.net στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
