Εκεί όπου η ιστορία της Ρωμιοσύνης εξακολουθεί να ανασαίνει, στο Σισμανόγλειο Μέγαρο της Κωνσταντινούπολης, εγκαινιάστηκε πρόσφατα, η μεγάλη έκθεση ζωγραφικής του Έλληνα καλλιτέχνη, Γιώργου Κεβρεκίδη, με τίτλο «Επέστρεφε συχνά…», μια πρωτοβουλία του Γενικού Προξένου της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη, Κωνσταντίνου Κούτρα, με αφορμή την 93η επέτειο του θανάτου του μεγάλου Έλληνα ποιητή, Κωνσταντίνου Π. Καβάφη.
Πρόκειται για μια έκθεση 48 ζωγραφικών έργων που αντλεί έμπνευση από την ποίηση του Κωνσταντίνου Καβάφη, μέσα από την οποία η αυτογνωσία, η ερωτική επιθυμία, η ιστορική μνήμη και η αίσθηση της παρακμής μετασχηματίζονται σε εικαστική εμπειρία.
Η έκθεση δεν περιορίζεται σε μια τυπική απόδοση τιμής προς τον μεγάλο ποιητή, αλλά επιχειρεί να τον επανασυστήσει στη σύγχρονη Κωνσταντινούπολη μέσα από τη γλώσσα της εικαστικής τέχνης. Στους τοίχους του Σισμανογλείου, στίχοι και μικρά πεζά όπως η «Πόλις», τα «Τείχη» και το «Είδωλον», μαζί με πορτρέτα ποιητών και λογοτεχνών, εξεικονίζονται για να ερμηνεύσουν το καβαφικό σύμπαν.
Στο επίκεντρο αυτής της δημιουργικής συνάντησης βρίσκεται ο Γιώργος Κεβρεκίδης, ένας από τους σημαντικούς Έλληνες ζωγράφους της νέας γενιάς, του οποίου η διαδρομή από τη Χαλκίδα έως την Κωνσταντινούπολη συγκροτεί ένα ιδιαίτερο καλλιτεχνικό αφήγημα. Η σχέση του με τον Καβάφη δεν είναι επιφανειακή, αλλά βαθιά υπαρξιακή: ο ποιητής γίνεται συνομιλητής, καθρέφτης και ταυτόχρονα ο εσωτερικός οδηγός του.
Παράλληλα, η παρουσία της Τουρκάλας μελετητού της νεοελληνικής λογοτεχνίας, Ασλί Νταμάρ Τσακμάκ, στα εγκαίνια της έκθεσης λειτούργησε όχι απλώς ως επιστημονική συμβολή, αλλά ως ουσιαστικός ερμηνευτικός κρίκος ανάμεσα στον καβαφικό λόγο και το σημερινό του αποτύπωμα στην Τουρκία.
Με τη βαθιά της γνώση για το έργο του Καβάφη και τη διαδρομή του από την Αλεξάνδρεια έως την Κωνσταντινούπολη, η Τσακμάκ ανέδειξε τη διαχρονική κινητικότητα της καβαφικής ποίησης και την ικανότητά της να υπερβαίνει γεωγραφικά και πολιτισμικά σύνορα. Η συμβολή της προσέδωσε στην έκθεση μια επιπλέον διάσταση ερμηνείας, φωτίζοντας το καβαφικό σύμπαν όχι μόνο ως ελληνικό λογοτεχνικό φαινόμενο, αλλά ως παγκόσμιο πεδίο στοχασμού και διαλόγου που εξακολουθεί να συνομιλεί ενεργά με το παρόν.
Η «συνομιλία» του ζωγράφου με τον ποιητή πέρα από τον χρόνο
Υπάρχουν πόλεις που δεν κατοικούνται απλώς – κατοικούν εκείνες μέσα σου.
Κι η Κωνσταντινούπολη δεν αποτελεί απλώς έναν κοινό τόπο στη διαδρομή του Γιώργου Κεβρεκίδη και του Κ. Π. Καβάφη· αλλά έναν μοιραίο σταθμό που σφραγίζει, με τρόπο παράλληλο και βαθιά συμβολικό, την καλλιτεχνική τους πορεία. Και για τους δύο, η παραμονή στην Πόλη διαρκεί τρία καθοριστικά χρόνια – μια σύμπτωση που μοιάζει να υπερβαίνει το τυχαίο και να εγγράφεται σε μια ιδιότυπη δημιουργική συγγένεια.
Η Κωνσταντινούπολη γίνεται για τον Καβάφη μια αστείρευτη πηγή έμπνευσης και γράφει τα ποιήματα “Leaving Therápia” (1882), “Ο Βεϊζαδές προς την ερωμένην του” (1884), το “Dünya Güzeli” (1884) (με αραβική γραφή στο χειρόγραφο που μεταφράζεται ως “η ωραία του ντουνιά”) και το “Νιχώρι” (1885).
Ο Γιώργος Κεβρεκίδης, αντίστοιχα, ζωγραφίζει στην Κωνσταντινούπολη τα «Πρόσωπα της Πόλης», μία σειρά πορτραίτων με τις πολλαπλές φιγούρες της Πόλης. Μουσουλμάνες γυναίκες που δεν ακολούθησαν τον εξευρωπαϊσμό, Ρωμιές στα φορτωμένα με διακοσμητικά σαλόνια τους, Μαυροθαλασσίτες μετανάστες που βγάζουν το ψωμί της μέρας παίζοντας κεμεντζέ, χριστιανοί κληρικοί που ακουμπούν στο μισοσκόταδο στα στασίδια των ναών, πραματευτές της Ανατολίας που προτιμούν γωνιές στο τσαρσί κι αποφεύγουν τους ουρανοξύστες.
Η Πόλη, για αμφότερους, δεν είναι απλώς σκηνικό – είναι καταλύτης
Σχεδόν σαν να είχαν δώσει υποσυνείδητα ένα ραντεβού, ο Κεβρεκίδης «συναντά» τον Καβάφη στο Νιχώρι του Βοσπόρου μεταξύ 2016-2018 και γίνεται η αφετηρία μιας εικαστικής αναζήτησης που συνεχίζεται μέχρι σήμερα. Εκεί που αντίστοιχα -έναν αιώνα πριν (1882-1885)- ο Καβάφης γνωρίζει έναν βαθιά εσωτερικό, οικουμενικό ποιητικό κόσμο.
Πρόκειται για μια βαθιά βιωματική επανασύνδεση. Αν και ο εμβληματικός στίχος του Κωνσταντίνου Π. Καβάφη «Η πόλις θα σε ακολουθεί…» δεν αναφέρεται στην Κωνσταντινούπολη, εντούτοις μοιάζει να αποκτά μια σχεδόν προφητική διάσταση: η Κωνσταντινούπολη φαίνεται να συνοδεύει διαχρονικά τόσο τον ίδιο τον ποιητή όσο και τον ζωγράφο, 93 χρόνια μετά τον θάνατό του (1933).
«Τείχη»: η αρχή της σιωπηρής συνομιλίας
Η σχέση του Κεβρεκίδη με τον Καβάφη δεν γεννήθηκε ξαφνικά, αλλά οικοδομήθηκε σταδιακά – όπως ακριβώς τα «Τείχη» του Αλεξανδρινού ποιητή. Ήδη από το 2013 στη Χαλκίδα, ο καλλιτέχνης επιχειρεί μια πρώτη εικαστική προσέγγιση με τον ποιητή, ζωγραφίζοντας το ομότιτλο έργο «Τα τείχη».
Αντιμέτωπος με προσωπικά αδιέξοδα και εσωτερικούς περιορισμούς, αναρωτιέται αν τα «μεγάλα κι υψηλά τείχη» που υψώνει ο άνθρωπος γύρω του είναι τελικά καταφύγιο ή φυλακή. Σε αυτή την περίοδο του καλλιτέχνη, η καβαφική ποίηση λειτουργεί ως καθρέφτης, αλλά και ως πρόκληση: να μετατραπεί ο εσωτερικός εγκλωβισμός σε δημιουργική ύλη.
Συνάμα, η τυχαία συνάντησή του με το ημερολόγιο του Καβάφη, γνωστό ως «Κωνσταντινουπολιάδα», θα σταθεί για τον ίδιο καθοριστική. Οι ελλείπουσες σελίδες του, φορτισμένες με μυστήριο και πιθανή αυτολογοκρισία, θα λειτουργήσουν ως αφετηρία για μια βαθύτερη διερεύνηση της ζωής και του έργου του. Ο Καβάφης λειτούργησε για τον καλλιτέχνη ως σημείο ταύτισης και εσωτερικής αναγνώρισης, επιτρέποντάς του να μετατρέψει τον ποιητικό λόγο σε εικαστική πράξη.
Τα 48 συνολικά έργα της έκθεσης (διπλά πορτραίτα του καλλιτέχνη με τον ποιητή, εν είδει φανταστικής συνομιλίας, ζωγραφικές συνθέσεις που οπτικοποιούν μικρά πεζά, ή στίχους ποιημάτων, πορτρέτα ποιητών που εμπνεύστηκαν από τον Καβάφη, ή ποιητών -Ελλήνων και Τούρκων του 20ου αιώνα- με θεματικό άξονα τον έρωτα και τα ερωτικά πάθη, αλλά και μία “Πόλη εν χρωματική καμίνω”, που χρωματίζει τα αισθήματα που νιώθει κάποιος όταν αγναντεύει το Πολίτικο δείλι) συνιστούν κατά βάση ψυχολογικά πορτρέτα με έμφαση στο βλέμμα, τη στάση του σώματος, την έκφραση των αποτυπωμένων προσώπων. Κυρίαρχη μορφή αυτή του Καβάφη, αφήνοντας συχνά αδούλευτο το υπόλοιπο λευκό του καμβά ή του χαρτιού, για να ξεπροβάλλουν αφτιασίδωτες οι μορφές.
Όταν σχεδιάζει ένα πρόσωπο ο Γιώργος Κεβρεκίδης δεν εστιάζει στα αναγνωρίσιμα «προσωπικά» χαρακτηριστικά. Αντίθετα, – ορμώμενος από την προπαίδειά του και ως πολιτικός μηχανικός – κοιτάζει τα οβάλ, τα ορθογώνια, τα τρίγωνα και τους κύκλους από τα οποία αποτελείται το πρόσωπο μπροστά του, και στη συνέχεια τα ανασυνθέτει πάνω στη λευκή επιφάνεια. Ούτε χάνεται στις λεπτομέρειες του στόματος, των ματιών ή των μαλλιών. Ζωγραφίζει όχι το ίδιο το αντικείμενο, αλλά την επίδραση που εκείνο ασκεί.
Ένας φανταστικός διάλογος
Και τότε η ταύτιση γίνεται σχεδόν βιωματική. Ο Κεβρεκίδης δεν προσεγγίζει απλώς τον Καβάφη – του απευθύνεται. Τον προσφωνεί, του συνομιλεί, τον «ενδύεται». Δηλώνει «ο καρμικός παραλήπτης των ποιημάτων σου» και ταυτόχρονα «ο επίδοξος προσωπογράφος σου».
Ο καβαφικός στίχος «Επέστρεφε συχνά και παίρνε με…» αποκτά νέα διάσταση στο έργο του Κεβρεκίδη. Δεν πρόκειται πια για έναν στίχο ερωτικό ή νοσταλγικό· γίνεται εργαλείο επικοινωνίας, μια μορφή προσωπικής επιστολογραφίας. Ο καλλιτέχνης ιδιοποιείται το λόγο του ποιητή, τον μεταφέρει στο παρόν και τον καθιστά δικό του – όπως ακριβώς η Πόλη έγινε κοινό τους βίωμα, έστω και σε διαφορετικούς αιώνες.
Γενικός Πρόξενος Ελλάδας: «Η δύναμη της τέχνης επαναφέρει βιώματα που ξεπερνούν το χρόνο»
Σε αυτή την πόλη, όπου η ιστορία συνομιλεί διαρκώς με το παρόν, ο Γενικός Πρόξενος της Ελλάδας στην Κωνσταντινούπολη, Κωνσταντίνος Κούτρας, εστιάζοντας στον εύγλωττο τίτλο της «Επέστρεφε συχνά…», υπογράμμισε τη δύναμη της τέχνης, που δεν γνωρίζει σύνορα – ούτε χρονικά ούτε γεωγραφικά – και τον διαπολιτισμικό διάλογο, που ενισχύει την αμοιβαία κατανόηση.
Η παρουσία της έκθεσης στην Κωνσταντινούπολη και ειδικά στο Σισμανόγλειο Μέγαρο, «τον ζωντανό πυρήνα πολιτισμού», όπως τον χαρακτήρισε, αποτελεί μια συμβολική «επιστροφή», καθώς η Πόλη λειτουργεί ως χώρος έμπνευσης και πολιτισμικής συνάντησης.
Ασλί Νταμάρ Τσακμάκ: Η Τουρκία «διαβάζει» τον Αλεξανδρινό ποιητή εδώ κι έναν αιώνα
Η λογοτεχνία έχει πολλές φορές λειτουργήσει σαν αθόρυβη διπλωματία – όχι με συμφωνίες και πρωτόκολλα -, αλλά με λέξεις που ταξιδεύουν, ριζώνουν και μεταμορφώνονται σε κοινή εμπειρία. Και αυτή την πτυχή ανέδειξε η Ασλί Νταμάρ Τσακμάκ, καθηγήτρια στο Πανεπιστήμιο Κωνσταντινούπολης. Τη βαθιά και διαχρονική σχέση της Τουρκίας με τον Έλληνα ποιητή, Κωνσταντίνο Καβάφη.
Με φόντο μια πόλη που ιστορικά ενώνει κόσμους, η ομιλήτρια επέλεξε να προσεγγίσει τον Καβάφη ως έναν δημιουργό με καρμικές συνδέσεις με την Κωνσταντινούπολη και την ευρύτερη πολιτισμική γεωγραφία της ανατολικής Μεσογείου. Η ίδια, μιλώντας άπταιστα ελληνικά, φώτισε τη διεθνή διάσταση του έργου του, υπογραμμίζοντας πώς η καβαφική ποίηση διαλέγεται με διαφορετικές γλώσσες και πολιτισμούς.
1936: Οι απαρχές της «γνωριμίας»
Η «συνάντηση» του Καβάφη με τη σύγχρονη Τουρκία ξεκινά, σύμφωνα με την Ασλί Νταμάρ Τσακμάκ, από μια καθοριστική στιγμή: το 1936. Τότε το τουρκικό κοινό ήρθε για πρώτη φορά σε επαφή με τον Καβάφη χάρη στον Αβραάμ Παπάζογλου, ο οποίος μετέφρασε τα ποιήματα «Κεριά», «Τείχη» και «Απ’ τες εννιά». Μια φαινομενικά μικρή εκδοτική πράξη, που ωστόσο άνοιξε έναν δρόμο με μακροχρόνιους δεσμούς.
Από εκείνη την πρώτη μετάφραση γεννήθηκε μια ολόκληρη σχολή. Μεταφραστές, όπως οι Τζεβάτ Τσαπάν, Οζντεμίρ Ιντζέ, ‘Αρης Τσοκώνας, Ηρακλής Μήλλας, Μπαρίς Πιρχασάν και Ερντάλ Αλόβα συνέχισαν το έργο, μεταφέροντας την καβαφική φωνή σε μια νέα γλωσσική πραγματικότητα. Έτσι, ο Καβάφης δεν μεταφράστηκε απλώς – ενσωματώθηκε στα τουρκικά γράμματα.
Η ποίηση ως κοινή γλώσσα
Στην καρδιά της παρέμβασής της, η καθηγήτρια στάθηκε στη διαχρονικότητα των θεμάτων του Καβάφη. Όπως σημείωσε, οι αγωνίες του για το χρόνο, τη μνήμη και την επιθυμία δεν ανήκουν σε έναν τόπο ή σε μια εποχή, αλλά συγκροτούν μια παγκόσμια, σχεδόν υπαρξιακή γλώσσα.
«Ο Καβάφης απέδειξε ότι η τέχνη δεν γνωρίζει σύνορα», υπογράμμισε, συνοψίζοντας τη βαθύτερη ουσία αυτής της πολιτισμικής διαδρομής.
Σε μια περίοδο όπου οι πολιτισμικές σχέσεις συχνά δοκιμάζονται από τις πολιτικές εντάσεις, η περίπτωση του Καβάφη στην Τουρκία λειτουργεί ως υπενθύμιση: η λογοτεχνία μπορεί να διατηρεί ανοιχτούς διαύλους εκεί όπου άλλοι κλείνουν. Και ίσως τελικά, μέσα από στίχους που γράφτηκαν πριν από έναν αιώνα, να συνεχίζεται ένας διάλογος πιο επίκαιρος από ποτέ.
«Επίσημος Χορηγός Αερομεταφορών» στην εκδήλωση του Γενικού Προξενείου ήταν η αεροπορική εταιρεία SKY express.
Η έκθεση θα είναι επισκέψιμη έως τις 22 Μαΐου 2026, από ώρα 12.00-16.00 προσφέροντας την ευκαιρία στο κοινό της Κωνσταντινούπολης να ανακαλύψει τη βαθύτερη έμπνευση του καλλιτέχνη και να εντρυφήσει στην ελληνική καλλιτεχνική προοπτική και δημιουργία.
www.ertnews.gr
Ακολουθήστε το myvolos.net στο Google News και μάθετε πρώτοι όλες τις ειδήσεις.
